TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Fethiye Camii (Atina)

Eser · Cami, Atina, XV–XVIII. yüzyıl

Tür
Cami
Yer
Atina, Yunanistan
Fethiye Camii (Atina)
Fethiye Camii (Atina) · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, C messier)

Eski agoradaki cami

Atina'da İlkçağ agorasının yeri üzerinde bulunan caminin yapım tarihini açıkça gösteren bir belge yoktur. 1791–92 tarihli bir tamir hücceti caminin onarıldığını ve Fatih Sultan Mehmed vakfından olduğunu bildirir. Atina 1687'de Venedikliler tarafından işgal edilince camilerin kiliseye çevrildiği, şehir geri alındığında ise eski vakıf eserlerinin ihya edildiği bilinir; Fethiye Camii bu sırada ihya edilen camilerden biri olabileceği gibi Venedik işgalinden sonra da yapılmış olabilir. Moloz taşla özensizce örülen yapının yaklaşık 13 metrelik kare harimini, yaklaşık 6 metre çaplı basık bir kubbe örter; kubbe dört yönden yarım kubbelerle desteklenir, köşelerde de dört küçük kubbe vardır.

İstanbul'daki bazı büyük selatin camilerinde de görülen bu sistem, yapı bütünüyle Fatih dönemine aitse Türk mimarlık tarihi bakımından büyük önem taşır; ancak bu konuda henüz kesin bir şey söylenemez. Atina 1833'te Yunanlılara teslim edildikten sonra sahipsiz kalan cami, uzun yıllar bir askeri binanın içinde harap bir depo olarak durdu. Agora kazıları sırasında yıkılması istendiyse de bundan vazgeçildi. Minaresinin yalnız kare temeli ve birkaç basamağı kalmıştır.

Son cemaat yeri ve cepheler

Caminin önünde, iki yanı duvarlarla kapalı, beş bölümlü ve kubbeli bir son cemaat yeri vardır. Sonradan eklenmiş izlenimi veren bu bölümün kemerleri, XVIII. yüzyıl Türk sanatında kullanılan biçimde yarım yuvarlaktır; mermer sütunlarının başlıkları ise herhangi bir üsluba bağlanamaz. Giriş duvarında sade kemerli kapının iki yanında, tuğla kemerli altta dört, üstte beş pencere ve bunların arasında bir çift dış mihrap bulunur. Harim yan cephelerde altlı üstlü sekizer, kıble cephesinde dört pencereden ışık alır; duvarların üst kenarında kirpi saçaklar dolaşır.

İç mekan ve örtü

Harimin ortasında dört mermer sütun kemerleri taşır. Bu sütunların başlıkları Türk sanatıyla ilgili değildir; gövdeleri ince uzun bir dizi yaprak biçimindedir. Basık kubbe kesme taştan sekizgen bir kasnağa oturur. Kubbe, yarım kubbeler, köşelerdeki küçük kubbeler ve son cemaat yeri kiremitle örtülüdür. Minare caminin sağ tarafında ve yapıdan ayrıydı. Yapıyı yeterince tanımayan biri tarafından yapılan restorasyon, bazı izlerin yok olmasına yol açmıştır.

Belgeler ve eski tasvirler

1667–68'de Atina'ya uğrayan Evliya Çelebi, aşağı şehirde Eskicami, Bey Camii ve Hacı Ali Camii'nin adlarını verir, ama bir Fethiye ya da Fatih Camii'nden söz etmez. Venedik işgali sırasında şehrin 3000 kadar Türk nüfusu Anadolu'ya göç etmişti. 24 Mayıs 1833'teki teslimden az sonra Atina'ya gelen Théodose du Moncel ile Antoine-Marie Chenavard'ın resimli kitaplarında caminin o yıllardaki görünümü ve gravürleri yer alır. Yıkılmasından vazgeçildikten sonra caminin küçük çapta onarılıp Mısır hükümetine verilmesi de düşünülmüştür.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “FETHİYE CAMİİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Fethiye Camii (Atina) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/fethiye-camii-atina/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları