TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami ve külliye, Edirne, 1437–1447

Üç Şerefeli Cami, II. Murad'ın Edirne'de yaptırdığı; cami, saatli medrese, mektep, sebil, çeşme ve hazireden oluşan küçük bir külliyenin merkezidir. Caminin 841-851 (1437–1447) yılları arasında Mimar Muslihuddin ile Şehabeddin Usta tarafından yapıldığı kabul edilir. XV. yüzyılın ikinci yarısında Fatih Sultan Mehmed'in yaptırdığı Peykler Medresesi de külliyeye katılmıştır.
Kareye yakın dikdörtgen planlı yapı, enine uzanan harim (60,41 × 23,90 m.) ile revaklı avludan oluşur. Madde bu camiyi, şadırvanlı-revaklı avlusuyla birlikte, Osmanlı mimarisindeki merkezî planlı camilerin ilk örneği olarak değerlendirir. Harimin ortası 24,10 m. çapında bir ana kubbeyle, yanları 10,50 m. çapında dört kubbeyle örtülüdür; ana kubbe altı geniş kemere oturur. Yirmi iki birimli avlu revaklarının sütunları çoğunlukla mermerdendir; çarşı tarafına bakan batı kapısı en gösterişli girişidir. Son cemaat yerinin ortasındaki yüksek taçkapının mukarnas dolgulu kavsarası püsküllü sarkıtlarıyla dikkat çeker; girişin üzerinde sülüs ve kufi hatlı inşa kitabesi yer alır. İçeride mermer mihrap oldukça sadedir; mermer minber ise alışılmışın dışında yarım kemerli bir geçiş açıklığına sahiptir.
Avlunun dört köşesinde süslemeleri birbirinden farklı dört minare yükselir. Camiye adını veren üç şerefeli minare 67,75 m. boyunda, külahıyla birlikte 76 m. yüksekliğindedir ve zamanının en yüksek minaresiydi; şerefelere üç ayrı merdivenle çıkılır. “Baklavalı minare”yi Peykler Medresesi'nin yapımı sırasında Fatih yaptırmıştır; öbür ikisi “burmalı” ve “yivli” minare diye anılır.
Caminin doğusundaki saatli medrese II. Murad'ın eseridir; revaklı avlu çevresinde on yedi kubbeli öğrenci odası ile yazlık ve kışlık birer dershaneden oluşur. Fatih'in Peykler Medresesi de benzer biçimde dikdörtgen planlıdır. Üç Şerefeli Mektebi günümüze ulaşmamış, yeri de kesin bilinmemektedir. Mihrap tarafındaki hazirede dönemin uleması ve devlet adamları yatar; araştırmalarda en eskisi 1077 (1666), en yenisi 1331 (1913) tarihli 194 mezar taşı tespit edilmiştir. Evliya Çelebi, caminin çevresinin çiçek bahçeleriyle kuşatıldığını, saflar arasına vazolar içinde çiçekler dizildiğini anlatır.
1176 (1762) depreminde hasar gören cami 1177'de (1763–64) III. Mustafa tarafından onartılmış, burmalı minare de bu onarım sırasında yapılmıştır. Kubbelerdeki özgün kalem işleri o sırada eski desenlere bağlı kalınarak XVIII. yüzyıl zevkiyle yenilenmiştir. Harimin güneydoğusunda bulunan ve XVII. yüzyılda eklendiği tahmin edilen hünkâr mahfili 1935'te kaldırılmıştır. Cami yakın zamanda esaslı bir onarım geçirmiş, saatli medrese restore edilmiştir; Peykler Medresesi ise Vakıflar'ın imareti olarak ve yaz aylarında Edirne Yeni Saray kazısının kazıevi olarak kullanılmaktadır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÜÇ ŞEREFELİ CAMİ ve KÜLLİYESİ” (Nesrin Çiçek Akçıl)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Üç Şerefeli Cami · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/uc-serefeli-cami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları