TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Taşköprü (Üsküp)

Eser · Köprü, Üsküp, XV. yüzyıl

Tür
Köprü
Yer
Üsküp, Kuzey Makedonya
Taşköprü (Üsküp)
Taşköprü (Üsküp) · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY 2.0, Prince Roy)

Vardar üzerindeki köprü

Üsküp'ü ikiye ayıran Vardar Nehri üzerindeki Taşköprü, kaynaklarda Fatih Sultan Mehmed Köprüsü ya da Vardar Köprüsü diye de geçer. Düzgün kesme taştan yapılan köprünün inşa tarihi tam olarak bilinmez. Evliya Çelebi onu Fatih Sultan Mehmed'in yaptırdığını yazar, Hammer ve Ayverdi de bu görüştedir; Şemseddin Sami ile Salih Asım ise II. Murad'a bağlar. Köprünün Bizans ya da Sırp dönemine ait olduğu iddiaları delille desteklenmez; 1972–73 kazılarında da Osmanlı öncesine ait bir iz bulunmamıştır. Vakfiyelere göre inşaat sırasında çevre köyler dokuz yıl vergiden muaf tutulmuş, Serez ve Selanikli ustalar çalışmıştır.

Vaktiyle yaklaşık 210 metre uzunluğunda ve 6,5 metre genişliğinde olan köprünün bugün on kemerli gözü vardır. 1566 ve 1579'da esaslı onarımlar gördü; Evliya Çelebi'ye göre 1579 onarımı III. Murad döneminde yapılmıştır. 1909'da V. Mehmed (Reşad) döneminde genişletildi, 1963 depreminden sonra yeniden onarıldı. 1971'den beri yalnız yayalara açıktır. 2000'de başlayan restorasyonda özgün taşlar değiştirildi ve köprüdeki mihrabiye yıkıldı; köprü 2004'te açıldı, mihrabiye 2007'de yeniden yapıldı.

Gözler ve kitabe köşkü

1566 tarihli bir arşiv belgesi köprünün on sekiz gözlü olduğunu kaydeder; Evliya Çelebi ise on dört gözden söz eder ve dört gözü harap olunca III. Murad devrinde onarıldığını yazar. Yanına yapılan rıhtım bazı gözleri kapattığından bugün on kemerli göz görülür. Farklı genişlikteki yuvarlak kemerler nedeniyle köprü iki uçtan ortaya doğru hafifçe yükselir; ayaklarda her iki yönde selyaranlar ve topuklar vardır.

Köprünün ortasında, mansap yönündeki bir ayağın üzerinde kitabe köşkü yer alır. Mukarnaslı niş üzerindeki 1579 tarihli manzum kitabe, 1689'daki Avusturya işgali sırasında sökülüp atıldığından yeri boştur. 1909 genişletmesine ait kitabe ise köprünün ilk yapımını II. Murad'a, genişletilmesini Sultan Reşad'a bağlar; bu kıtanın yazarı Rifai şeyhi Sadeddin Efendi'dir.

Yüzyıllar boyunca onarımlar

Köprü 1817, 1818, 1869, 1888, 1896–97 ve 1905'te de onarıldı, ancak bunların ayrıntıları bilinmez. 1888'de dört kemer tuğla ile tamamlandı. 1909'daki işte korkuluk kaldırıldı ve iki yandan demir konsollarla desteklenen 1,90 metre genişliğinde yaya kaldırımları yapıldı. Sofa köşkündeki 1579 tarihli kitabe 1930'lardaki, mihraptaki 1909 tarihli kitabe ise 1970'lerdeki onarımda ortadan kaldırıldı.

Son restorasyonun tartışmaları

2000'de başlayan restorasyon sırasında köprünün mihrabı Vardar'a düşürülerek parçalanınca Müslüman halk büyük tepki gösterdi. Türkiye'nin Üsküp Büyükelçiliği'nin Makedon makamları ve UNESCO nezdindeki girişimleri üzerine çalışmalar durduruldu, Eylül 2002'de yeniden başladı. Köprü, 1963 depreminin kırkıncı yılında, 26 Temmuz 2004'te açıldı.

Yapılan tespitlere göre korkuluk ve zemin taşları özgünlerinden daha geniş ve yüksek biçimde yenilendi, yedinci ayaktaki iki bekçi odasının girişleri kapatıldı, sofa ile kitabelik yerine konmadı. Temmuz 2004'te Türkiye'den giden uzmanlar, mihrap köşkünün yetmiş altı taşından yetmiş ikisinin kullanılabilir olduğunu belirledi. 2007'de yeniden yapılan mihrabiyenin karşısına, Osmanlılara karşı ayaklanan Karpoş'un anısına bir plaket konmuştur.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “TAŞKÖPRÜ” (Muhammed Aruçi)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Taşköprü (Üsküp) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/taskopru-uskup/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları