TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Gedik Ahmed Paşa

Sadrazam, 1473/74–1477

Haritayı 1473 yılında aç

Kökeni ve lakabı

Angiolello'ya göre Sırbistan'da doğdu. İvranye'ye bağlı Punuševce köyünün 1570 tarihli tahrir defterinde “Gedik Ahmed Paşa” adıyla da anılması ve İvranye'de bir cami yaptırması, doğum yerinin burası olabileceğini düşündürür. “Gedik” lakabını Âşıkpaşazâde kale açma, onarma ve yapma ustalığına bağlar; Gedikliler zümresinden yetişmesiyle ilgili olabileceği de söylenir, Hammer'in eksik dişine dayanan açıklaması ise maddede inandırıcı bulunmaz.

II. Murad döneminde iç oğlanı olarak saraya girdi, II. Mehmed zamanında kısa bir süre Rum beylerbeyiliği yaptıktan sonra 1462'den sonra İshak Paşa'nın yerine Anadolu beylerbeyi oldu. 1461'de Koyulhisar'ı aldı, Oruç Bey'e göre 1469'da Karaman Ereğlisi ile Aksaray'ı fethetti; 1471'de Alaiye'yi, ertesi yıl İçel'deki kaleleri ele geçirip Karamanoğlu Pir Ahmed ile Kasım Bey'i yendi. 1473 Otlukbeli zaferinde önemli rol oynadı. Neşri ve Hanivaldanus'un aktardığı Şehzade Bayezid ile tartışması da bu savaş sırasında yaşanmıştır; Hammer, sonraki idamının sebebini bu tartışmaya bağlar.

Veziriazam ve Kırım seferi

1474'te idam edilen Mahmud Paşa'nın yerine veziriazam oldu ve Karaman'daki hisarları yeniden alarak harekâtını sürdürdü. 1475'te donanmayla Kırım'daki Ceneviz kolonilerine gönderildi; Haziranda Kefe'yi, ardından Sudak ve Azak'ı aldı. Cenevizlilerin hapsettiği Mengli Giray'ı zindandan çıkarıp Osmanlı himayesini tanıması şartıyla Kırım hanı olarak anlaştı. Başarılarıyla kendini üstün görmeye başlaması padişahın güvenini sarstı; Afyon'da yaptırdığı sultanlara yaraşır boyuttaki külliye de bu tavrın bir göstergesi sayılır.

Hapis, Ege ve Otranto

1477'de İşkodra seferine gitmekten kaçınınca görevinden alınıp Rumelihisarı'nda hapsedildi. Ertesi yıl genç Hersekzade Ahmed'in araya girmesiyle serbest bırakıldı ve kaptanıderya ile Avlonya sancak beyi yapıldı. 1479'da Kefalonya, Zanta ve Ayamavra'yı aldı; 1480'de Otranto'ya gönderildi ve şehri Ağustosta fethetti. İtalya'daki yeni harekât için asker toplarken Fatih'in ölüm haberini aldı; II. Bayezid yardım isteklerini reddetti ve onu geri çağırdı.

II. Bayezid döneminde sonu

1481'de Yenişehir'de Bayezid ile Cem arasındaki savaşa son anda yetişti; Hanivaldanus'a göre zaferde büyük katkısı oldu, ama Cem'i yakalayamaması onun Cem taraftarı olduğu yolunda rivayetlere yol açtı. II. Bayezid şüphelerle onu hapse attırınca kapıkulları ayaklandı ve vezirliği geri verildi; serbest bırakılmasında kayınpederi İshak Paşa, Mesih Paşa ve Hersekzade Ahmed Paşa'nın da katkısı oldu. Neşri'ye göre Kasım Bey, onun ve bazı devlet adamlarının adına yazdığı sahte mektuplarla Mısır'daki Cem'i Anadolu'ya çağırmıştı. Karaman'daki Kasım Bey isyanında beklenen başarıyı sağlayamaması ve çevresinden Cem'e geçenler olması padişahın kuşkularını büyüttü.

Cem'in Rodos şövalyelerine kaçmasından sonra II. Bayezid önünde engel kalmadığını düşündü ve Gedik Ahmed Paşa 18 Kasım 1482'de Edirne'deki Yeni Saray'da verilen ziyafetin ardından boğdurularak öldürüldü; naaşı Edirne'ye defnedildi. Afyon'daki büyük külliyesinden başka Ladik, Kütahya ve İstanbul'da eserler yaptırdı; İstanbul'daki hamamı, adını bir semte vererek günümüze ulaşmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “GEDİK AHMED PAŞA” (Hedda Reindl-Kiel)

İlgili padişahlar

Şehir: Afyonkarahisar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Gedik Ahmed Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/gedik-ahmed-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları