TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Kürkçü Hanı

Eser · Han, İstanbul, XV. yüzyıl

Tür
Han ve kervansaray
Yer
İstanbul, Türkiye
Kürkçü Hanı
Kürkçü Hanı · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Robert Prazeres)

İstanbul'un ilk büyük ticaret hanı

Fetihten sonraki imar çalışmaları sırasında Mahmutpaşa semtinde yapılan ilk hanlardan biridir. Fatih Sultan Mehmed döneminin sadrazamı Mahmud Paşa'nın vakfına ait olan yapı, paşanın cami, türbe, medrese ve hamamıyla aynı çevrededir. En erken kaynaklarda Karbansaray-ı Cedid ya da Kurşunlu Han adlarıyla anılan han, Evliya Çelebi'ye göre 120 ocaklı bir binaydı; Ayverdi özgün mimarisine göre 127 odası olduğunu hesaplamıştır.

128 metre boyunda ve 68 metre genişliğindeki han iki avlulu olup birinci kısmı Bursa'daki Fidan Hanı'na benzer: kare planlı büyük bir avlunun çevresinde iki katlı odalar sıralanır. İkinci kısım, arazinin ve sokak dokusunun etkisiyle düzensiz planlıdır. Büyük avlunun ortasında Hacı Küçük Ahmed Ağa'nın yaptırdığı mescit özgün biçimini koruyamamıştır. Yeterince korunamayan hanın bazı bölümleri yıkılmış, mimarisini bozan eklemeler yapılmıştır; son yıllarda bir ölçüde temizlenerek onarılmıştır.

Vakfı ve kaynaklar

Han, Mahmutpaşa ve Çakmakçılar yokuşları ile Çarkçılar sokağının çevrelediği adadadır. Mahmud Paşa'nın çevredeki öteki eserleri arasında tabhaneli camisi, çinilerle kaplı türbesi ve bugün hemen hemen izi kalmayan medresesi sayılır. Çok daha geç bir kaynak olan Ayvansarayi, hanın Ayasofya evkafından olduğunu bildirir; buna göre Hacı Küçük Ahmed Ağa'nın han içinde yaptırdığı fevkani mescidin görevlileri Ayasofya vakfından ödenirdi.

Hanın ilk planını XX. yüzyıl başında C. Gurlitt çizip yayımlamıştır; hatasız olmasa da yapının asıl biçimini tanıtması bakımından değerlidir. Ekrem Hakkı Ayverdi daha doğru ve tam bir plan yayımlamış, Ceyhan Güran da İstanbul hanları üzerine monografisinde yapıya geniş yer ayırmıştır.

Mimari ayrıntılar

Birinci kısmın hücre sayısı Bursa'daki Fidan Hanı ile aynıdır. Düzensiz planlı ikinci kısım da iki katlıdır; ancak bazı destekler, belki de büyük depremlerden sonra, taş payelere dönüşmüştür. Ayverdi bu kısmın üst katının sonradan eklendiği görüşündedir. Büyük avluyu çeviren hücrelerin önündeki revaklar kaldırılmıştır; hücrelerin altında merdivenle inilen mahzenler bulunur ve kalan izler bu avludaki odaların hepsinin ocaklı olduğunu gösterir.

İki avlunun revaklarında kemerleri taşıyan payeler düzgün işlenmiş kesme taştandır; dış duvarlarda ise moloz taş ve tuğla ile karma teknik kullanılmıştır. Dışa açılan pencerelerin çoğunun kemer ve söveleri bozularak biçimleri değiştirilmiştir. Avludaki mescidin aslında ahşap çatılı olduğu sanılır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KÜRKÇÜ HANI” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Kürkçü Hanı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/kurkcu-hani/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları