TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1429–1453
Haritayı 1429 yılında açÇandarlı İbrahim Paşa'nın büyük oğludur ve babası gibi medresede yetişmiştir; ancak kimlerden ders aldığı ve ilk görevlerini nerede yaptığı bilinmiyor. I. Murad'ın kızı Üzer Hatun'un torunu Mehmed Bey'in Mayıs 1426 tarihli vakfiyesinde kazasker olarak geçer. Ailenin öteki üyeleri gibi zamanla ilmiye yolundan ayrıldı; babasının ölümünün ardından kazaskerlikten veziriazamlığa getirildi ve II. Murad'ın saltanatı boyunca padişahın tam güvenine sahip, geniş yetkili bir vezir olarak kaldı.
Jan Hünyad karşısındaki yenilgiler ve 1444 yazındaki Edirne ile Segedin antlaşmalarından sonra II. Murad tahtı küçük yaştaki oğlu II. Mehmed'e bırakınca Halil Paşa görevini sürdürdü. Genç padişahın lalası Zağanos Paşa'nın etkisiyle hareket etmesinden kaygılanıp durumu Bursa'daki II. Murad'a bildirdi. Segedin'e rağmen papanın teşvikiyle Macarlar ve müttefikleri harekete geçince II. Murad'ı ordunun başına çağırttı; Çanakkale Boğazı müttefik donanmasınca kapatıldığı için onun Anadoluhisarı önünden Rumeli'ye geçmesini sağladı. 11 Kasım 1444'teki Varna Muharebesi sırasında II. Mehmed'le birlikte Edirne'de kaldı.
Varna'dan sonra II. Murad'ın yeniden tahta çıkması için çalıştı. Bir rivayete göre bunu başardı; daha güçlü sayılan rivayete göre ise padişah önce Manisa'ya döndü ve Halil Paşa onu ancak Edirne yangını ve ardından gelen yeniçeri isyanından (Buçuktepe vak'ası) sonra çağırıp tahta geçirdi. Böylece II. Murad'ın ölümüne (3 Şubat 1451) kadar devleti eskisi gibi yönetti. Mora'nın Türk hâkimiyetine girmesi bu döneme rastlar; II. Kosova Muharebesi'nde Eflak prensi Drakul'u müttefiklerinden ayırması zaferde siyasi bakımdan önemli rol oynadı.
II. Murad ölünce Manisa'daki Şehzade Mehmed'i Edirne'ye çağırdı ve onun gelişine kadar geçen on altı gün boyunca devleti geniş yetkiyle idare etti; yeni padişaha biat ederek makamını korudu. Bu dönemde Karamanoğlu İbrahim Bey'le savaşların ardından anlaşma yapıldı, Jan Hünyad ile üç yıllık barış imzalandı, Sırplarla dostluk yenilendi. Zağanos Paşa'nın dönüşüyle eski çekişme yeniden başladı; II. Mehmed ona Filibe'ye bağlı bir köyü mülk olarak verse de paşanın endişesi dinmedi.
Yine de İstanbul'un fethine hazırlıkta Rumelihisarı'nın yapımı ve top dökümü gibi işlerde önemli hizmetler gördü, kuşatmada padişahın yanında bulundu. Ancak Varna öncesini ve II. Kosova'nın tehlikeli anlarını yakından bildiğinden kuşatmanın yeni bir Haçlı ittifakına yol açmasından çekiniyor, zaman zaman kuşatmanın kaldırılmasını öneriyordu. II. Mehmed ise Zağanos Paşa'nın görüşünü destekleyen Molla Gürani ile Akşemseddin'e uyarak kuşatmayı sürdürdü.
Maddeye göre fetihten hemen sonra rüşvet söylentileri ve hakkında yayılan tertipli sözler bahane edildi; tahttan indirilişi yüzünden ona husumet duyan II. Mehmed, 30 Mayıs 1453'te onu azledip çocuklarıyla birlikte tutuklattı. Çocukları sonradan serbest bırakıldı, Halil Paşa ise kırk gün sonra Edirne'de ya da İstanbul'da zindanda idam edildi. Müsadere edilen malları II. Bayezid devrinde çocuklarına geri verildi; kabri oğlu İbrahim Paşa tarafından İznik'teki türbesine taşındı.
Çandarlı Körfezi ağzındaki kaleyi yaptırdı, Serez'de dedesi Kara Halil Hayreddin Paşa'nın camisine vakıflar bağladı, Edirne'de kendi adıyla anılan bir han kurdurdu. Maddede zengin, cömert, tedbirli, tecrübeli ve bağımsız hareket etmeye alışmış bir vezir olarak anıldığı belirtilir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÇANDARLI HALİL PAŞA” (M. Münir Aktepe)
Şehir: Edirne
Atıf: Padişahlar Atlası, “Çandarlı Halil Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/candarli-halil-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları