TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1478–1481
Haritayı 1478 yılında açKonya'da doğdu; kaynaklarda Konevi diye de anılır. Babası Arif Çelebi'nin Mevlana Celaleddin-i Rumi soyundan geldiği ve Konya Mevlana Dergahı postnişini iken 1421'de öldüğü belirtilir. Konya'da Musannifek ve Alaeddin Ali et-Tusi'den okuduktan sonra Osmanlı ülkesine geçti; 1455'te Veziriazam Mahmud Paşa'nın himayesine girdi. Onun İstanbul'daki medresesinde müderris, ardından divan kâtibi oldu.
Mahmud Paşa'nın tavsiyesiyle 1464'te nişancılığa getirildi ve bu görevdeyken 1470–71'de vezir oldu. Uzun süre nişancılık yaptığı için “Nişancı Paşa” diye tanındı. Veziriazamlığa 1478 ortalarında getirildiği anlaşılır; adına 26 Kasım 1478 tarihli bir timar kaydı bulunması bunu gösterir.
Fatih'in genişleyen devleti yeniden yapılandırma çabasında en önemli destekçilerinden biri oldu; özellikle kanunnamelerin hazırlanmasında etkiliydi. Maddeye göre eskiden beri var olan kardeş katlinin onun görüşleri doğrultusunda kanun hâline getirildiği belirtilir. Vezir sayısı üçten dörde çıkarıldı, kazaskerlik Rumeli ve Anadolu diye ikiye ayrıldı, defterdar Divan-ı Hümayun'un asıl üyesi yapıldı.
Gelirleri artırmak ve asker ihtiyacını karşılamak için bazı vakıf ve mülk arazilerinin timara çevrilmesinde rol oynadı; bu yüzden Âşıkpaşazâde başta olmak üzere bazı tarihçilerce sert biçimde eleştirildi. 1478'de timarların tahrir defterine kaydedildikten sonra beratla verilmesi usulünü de getirdi. Madde onu askerden çok medreseden yetişmiş bir bürokrat olarak tanımlar. Kıvami'nin, padişahın kendisini ve memleketi ona teslim ettiğini söylemesi iç siyasetteki etkisini gösterir. Hekim Yakub Paşa'ya ve Rum Mehmed Paşa'ya muhalefeti ise onu devlet idaresindeki Türk-devşirme çekişmesinin başlıca isimlerinden sayan yorumlara dayanak olmuştur.
Cem Sultan taraftarı olduğu ve hasta padişahı Mısır seferine ikna etmesinin ardında Cem'in tahta çıkışını kolaylaştırma amacı bulunduğu ileri sürülür. 1481'de Fatih Gebze yakınında ölünce ölümü gizledi, yeniçerilerin İstanbul'a geçmesini engellemeye çalıştı; devlet erkânıyla birlikte Bayezid'e mektup yazarken gizlice Cem'e de haberci yolladı, ancak haberci yakalandı. Ölüm duyulunca bir grup yeniçeri divanhanesini basarak onu öldürdü ve başı günlerce sokaklarda dolaştırıldı. Kabri İstanbul'da Nişancı diye anılan mahalledeki caminin kıble tarafındaki türbededir.
Mutasavvıfları, şairleri ve alimleri himaye etti; Musannifek'i İstanbul'a getirtti, veziriazamlığında alimlere tartışmalar yaptırıp bunlara katıldı. Türkçe, Arapça ve Farsça şiirlerinde “Nişani” mahlasını kullandı. Arapça yazdığı iki kısımlı Osmanlı tarihi, ilk Osmanlı tarihlerinden biri olarak önemlidir ve Fatih dönemi için değerli bilgiler içerir. Kumkapı'daki Nişancı Mehmed Paşa Camii 1465'te yapılmıştır. Hocazade Muslihuddin Efendi gibi dönemin etkili alimleriyle geçimsizliği, Fatih'in yeni düzenlemelerine karşı tutumlarıyla açıklanır. Madde, yeniden yapılanma tedbirleri yüzünden çok düşman kazanmasının kişiliğine dair bilgileri tartışmalı hâle getirdiğini belirtir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KARAMÂNÎ MEHMED PAŞA” (Yusuf Küçükdağ)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Karamani Mehmed Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/karamani-mehmed-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları