TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1455/56–1468 ve 1472–1473
YZMenşei Osmanlı ve Bizans kaynaklarında farklı anlatılır. XVI. yüzyıl tezkireleri onu Sırbistan'da Alacahisarlı sayar, ama bu bilgi şüphelidir; Bizans kaynaklarının bir kısmı Rum, bir kısmı Sırp ve Bulgar asıllı olduğunu söyler. En çok üzerinde durulan görüşe göre babası Novoberda'lı Michael Angelus'tur ve aile Tesalya'nın Sırp despotlarından Angeliler'e bağlanır. 1463 tarihli pençesinde adı Mahmud İbn Abdülhay diye geçer; Trabzon İmparatoru David'in başmabeyincisi Georgios Amiroutzes ile teyze çocuklarıydı.
Bazı kaynaklara göre 1427 dolayında annesiyle Semendire'ye giderken esir alındı ve Mehmed Ağa adlı bir Osmanlı beyinin himayesinde yetişip saraya sunuldu. Edirne Sarayı'nda eğitim gördü, II. Mehmed'in tahta çıkışından sonra ocak ağası oldu ve İstanbul kuşatmasında surların Edirnekapı–Yedikule kesiminde görev aldı.
Muhtemelen 1454'te vezir oldu; 1456 Belgrad kuşatmasında şehid düşen Dayı Karaca Bey'in yerine Rumeli beylerbeyiliğini de üstlendi ve bu sırada veziriazamlığa yükseldi. 1458'de kendi parasıyla donattığı Rumeli askeriyle Sırbistan'a girdi; Semendire'yi alamadıysa da Ostrovica, Rudnik ve Güvercinlik kalelerini ele geçirdi. 1460 Mora seferinde Mistra Despotu Dimitrios'u teslime ikna etti.
Ertesi yıl Amasra'yı teslim aldı; Bursa'da bir suikasta uğrayıp yaralandı, iyileşince Sinop'u İsmail Bey'den barış yoluyla aldı ve teyze oğlu Amiroutzes'in aracılığıyla İmparator David'i Trabzon'u teslime razı etti. 1462'de Eflak seferinde başarı gösterdi ve aynı yıl Midilli'yi fethetti. 1463 Bosna seferinde Yayça'daki Kral Stjepan Tomašević ile anlaşma yaptı; padişah kendisine danışılmadan yapılan bu anlaşmaya kızdı.
Karaman seferinde Pir Ahmed'i yakalayamaması rakibi Rum Mehmed Paşa'nın suçlamalarına yol açtı; göç işlerindeki tutumu da dedikoduları artırınca 1468–69'da hem veziriazamlıktan hem beylerbeyilikten alındı. Kısa süre sonra Gelibolu sancak beyi ve donanma kaptanı olarak 1470'te Eğriboz'un fethinde büyük başarı gösterdi. Uzun Hasan tehlikesi üzerine 1472'de yeniden veziriazam oldu. 11 Ağustos 1473'teki Otlukbeli zaferinde payı bulunsa da Has Murad Paşa'nın baskında ölmesindeki ihmali ve kaçan Akkoyunluları takip ettirmemesi gerekçe gösterilerek görevden alındı.
Şehzade Mustafa'nın ölümünde taziyeye geldiğinde padişah onu soğuk karşıladı; şehzadeyle ailevi bir mesele yüzünden arası açık olan paşadan şüphelenen II. Mehmed, rakiplerinin de kışkırtmasıyla onu Yedikule'ye hapsettirdi ve kısa süre sonra idam ettirdi. Çağdaş yazar Muali idam sebepleri arasında Eflak beyini serbest bırakmasını ve Şehzade Mustafa ile husumetini sayar. Ölüm tarihi kitabesinde 1474 olarak kayıtlıdır; İstanbul'daki türbesinde yatar.
İdamı özellikle ilim ve sanat çevrelerinde büyük üzüntü yarattı. Halk tarafından çok sevilen ve “veli” sıfatıyla anılan Mahmud Paşa adına Enveri'nin Düsturname'si ve Şükrullah'ın Behcetü't-tevarih'i gibi eserler yazıldı. Kendisi “Adni” mahlasıyla Türkçe ve Farsça şiirler söylemiştir. İstanbul'da adını taşıyan semtte cami, imaret, hamam, medrese, Kürkçü Hanı ve 265 dükkânlı bir çarşı yaptırdı; Ankara'daki bedesteni bugün Anadolu Medeniyetleri Müzesi'dir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MAHMUD PAŞA” (Şehabeddin Tekindağ)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Veli Mahmud Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/veli-mahmud-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları