TR EN DEPadişahlar Atlası · Savaşlar ve antlaşmalar

Abaza Hasan Paşa İsyanı

İsyan · 1658

Köprülü Mehmed Paşa'nın merkezî otoriteyi güçlendirmek için giriştiği sert icraattan kaçanlar Halep valisi Abaza Hasan Paşa'nın yanında toplandı. Abaza, Erdel seferine katılma davetine uymayarak padişahtan Köprülü'nün azlini istedi; devlet kuvvetleri Macaristan'dayken Anadolu'da Osmanlı tarihinin en büyük Celâlî isyanı başladı. Abaza, Ilgın'da Anadolu serdarı Murtaza Paşa'nın kuvvetlerini yendiyse de kış bastırınca Halep'e çekildi. Halkın desteğini yitiren, erzaksız kalan ordusu dağılmaya başladı; bir komplo sonucu maiyetindeki vezirlerle birlikte Halep'te öldürüldü. Ardından Anadolu'da eşkıya ve silah taraması yapıldı, 80.000 tüfek toplandı.

Olay hakkında

Tarih	1658 – 1659
Yer	Anadolu (Ilgın), Halep
Sonuç	Ilgın'da Anadolu serdarı Murtaza Paşa'yı yendi; kışın Halep'e çekildi ve bir komplo sonucu maiyetindeki vezirlerle birlikte öldürüldü (1659)

Taraflar	Osmanlı Devleti (IV. Mehmed, Köprülü Mehmed Paşa)	Abaza Hasan Paşa ve Celâlîler
Komutanlar	Köprülü Mehmed Paşa Murtaza Paşa	Abaza Hasan Paşa

Atlas'ta bu olay

IV. Mehmed (1648–1687) döneminde gerçekleşti. IV. Mehmed

Haritada IV. Mehmed dönemini aç

Dönem bağlamı

Atlasın hesabına göre 1658 yılında Osmanlı toprakları yaklaşık 5.106.000 km² idi; IV. Mehmed saltanatının başında 5.106.000 km², sonunda 4.835.000 km² ölçülür.

IV. Mehmed (1648–1687) döneminde atlasa göre 3 bölge kazanıldı, 7 bölge kaybedildi.

Kazanılan bölgeler: Uyvar (1663), Girit (1669), Podolya (Kamaniçe) (1672).

Kaybedilen bölgeler: Lahsa (Doğu Arabistan–Katar) (1672), Uyvar (1685), Budin (Orta Macaristan) (1686), Erdel ve Partium (1687), Doğu Slavonya ve Sirem (Ösek–Vukovar) (1687), Batı Slavonya (Virovitika–Çazma) (1687), Mora (Peloponez) (1687).

IV. Mehmed hakkında kısaca

Devletin son büyük genişlemesi de, en ağır dönüşü de onun saltanatındadır. Köprülüler döneminde toparlanan devlet, II. Viyana Kuşatması'ndan sonra dört yılda Macaristan ve Erdel'i kaybetti.

IV. Mehmed döneminin diğer savaş ve antlaşmaları

Çanakkale Deniz Muharebesi (1656) (1656)
Çınar Vakası (1656)
Vasvar Antlaşması (1664)
Kandiye Kuşatması (1669)
Kamaniçe Kuşatması (1672) (1672)
Bucaş Antlaşması (1672)
Bahçesaray Antlaşması (1681)
II. Viyana Kuşatması (1683)
Budin Kuşatması (1686) (1686)
1687 Ordu İsyanı (1687)

Alan değerleri, atlasın bölge verisinden hesaplanan kara alanıdır; ayrıntı için Yöntem ve kaynaklar.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Abaza Hasan”; metin atlas için yazılmıştır.