TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Sultan Murad Türbesi

Eser · Türbe, Priştine, XVII. yüzyıl

Tür
Türbe
Yer
Priştine, Kosova
Yapım
1660
Sultan Murad Türbesi
Sultan Murad Türbesi · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, IsmailGagica)
Haritayı 1660 yılında aç

Kosova Savaşı'nın hatırası

Hudavendigar Meşhedi olarak da bilinen türbe, Priştine yakınında, 1389'da I. Kosova Muharebesi'nin yapıldığı ovadadır. Zaferden sonra savaş alanında şehit edilen I. Murad'ın iç organlarının gömüldüğü yere sembolik bir türbe yapıldığı, naaşının ise Bursa'ya götürüldüğü genellikle kabul edilir. İlk yapım tarihi bilinmemektedir; mimarisinin esasının büyük ihtimalle 1448'deki II. Kosova Muharebesi'nden sonra oluştuğu düşünülür. Mevcut binayı ise muhtemelen 1660'ta burayı bakımsız bulan Melek Ahmed Paşa yaptırmıştır.

Türbe 1845'te Rumeli valisi Hurşid Paşa tarafından esaslı biçimde onarıldı, 1866'da yeniden tamir gördü; II. Abdülhamid'in onarımı sırasında yanına bir selamlık eklendi. XX. yüzyıl başında Sultan Mehmed Reşad'ın emriyle yapılan onarımda dış kaplaması değiştirildi ve yapı bugünkü görünümünü aldı. Padişah 16 Haziran 1911'de türbeyi ziyaret edip kalabalık bir cemaatle burada cuma namazı kıldı. Türbe 1912'de elden çıktı; 1914 Osmanlı-Sırp barış antlaşmasına korunması için bir madde konuldu. Kesme taştan kare planlı yapı, sekizgen kasnaklı ve kurşun kaplı bir kubbeyle örtülüdür.

Meşhedin çevresi ve ziyaretler

Neşri'ye göre Fatih Sultan Mehmed, 1455'teki Sırp seferinde Novoberda Kalesi'ni fethettikten sonra I. Murad'ın şehit olduğu yerde konaklamış, onun ve diğer şehitlerin ruhu için ihsanlarda bulunmuştur. 1544 tarihli Vulçıtrın Livası Tahrir Defteri'nden, meşhedin çevresine Müslüman halk yerleştirildiği ve bunların vergiden muaf tutulduğu öğrenilir. Evliya Çelebi, 1660'a doğru Melek Ahmed Paşa ile buraya geldiğinde paşanın türbeyi temizlettiğini, bir hafta içinde etrafını duvarla çevirip avluya bağ, asma ve 500 meyve ağacı diktirdiğini ve bir türbedar atadığını anlatır; çevrede 10.000 kadar şehidin yattığını da kaydeder. 1848'de türbedar için bir ev yapılmıştır. Sultan Mehmed Reşad'ın 1911'deki ziyaretinde sayısı 100.000 kadar tahmin edilen cemaate halkı yatıştırıcı bir hatt-ı hümayun okunmuştur.

Kitabeler ve hazire

Kapının üstündeki üç beyitlik kitabe, türbenin Sultan Reşad'ın emriyle onarıldığını bildirir; ebced hesabıyla 1327 (1909) yılını verir. Avluda, türbe girişinin karşısındaki duvarda tamamen mermerden küçük bir çeşme bulunur; dört mısralık kitabesi 1329 (1911) tarihlidir ve çeşmenin daha eski bir çeşmenin yerinde padişahın ziyareti sırasında ihya edildiğini gösterir. Her iki manzume Kosova merkez naibi Yenişehirli Hüseyin Şevket Efendi'ye aittir. İkinci avludaki selamlık çeşmesinde, Yakovalı tüccar Ali Hacı'nın yaptırdığını belirten 1316 (1898) tarihli bir kitabe vardır. Hazirede Ordu-yı Hümayun kumandanlığı yapmış Rifat Paşa (ö. 1859–60) ile Kosova Valisi Hafız Mehmed Paşa'nın (ö. 1903–1904) mezarları bulunur.

Yuvarlak kemerli, kubbeli giriş revakı, yüksek kaidelere oturan sütunları ve kabartmalı mermer kapı söveleriyle Türk mimari geleneğine yabancı bir üsluptadır. Semavi Eyice, dış kaplamanın içinde kalan ana bünyenin klasik bir Osmanlı türbesinin özelliklerini taşıması gerektiğini belirtir.

XX. yüzyılda türbe

1952'de bazı İstanbul gazetelerinde türbenin yıktırıldığı yolunda haberler çıkmıştır. 1961'de bölgeyi ziyaret eden Eyice, tarihi çevrenin korunduğunu, türbe ile tepedeki Gazi Mestan Türbesi arasındaki yükseltiye Miloş adına 15 metrelik modern bir anıt dikildiğini görmüştür. Türbenin içi temiz ama son derece fakirdi: halı ve iyi bir sanduka örtüsü yoktu. Türbeye ait olduğu söylenen, bir Memluk sultanının hediyesi bir çift değerli şamdan Atina'da satışa çıkarılmış ve orada elçi olan Ruşen Eşref Ünaydın tarafından satın alınmıştır. Eski fotoğraflarda görülen bir tekke binasından bugün iz kalmamıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HUDÂVENDİGÂR MEŞHEDİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Sultan Murad Türbesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sultan-murad-turbesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları