TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa

Sadrazam, 1676–1683

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, ölümünden sonra yapılmış yağlıboya portre (1696, Wien Museum). · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1676 yılında aç

Köprülülerin yanında

1634–35'te Merzifon'un Marınca köyünde, timarlı sipahi Oruç Bey'in oğlu olarak doğdu. Babası IV. Murad'ın Bağdat kuşatmasında şehid düşünce dört yaşında yetim kaldı ve babasının dostu Köprülü Mehmed Paşa'nın himayesinde onun oğullarıyla birlikte yetişti. Bir başka rivayete göre ise Derviş adlı bir sipahinin oğluydu ve 1626–27'de doğmuştu. Köprülü'nün damadı oldu; onun sadaretinde silahdarlığını ve telhisçiliğini yaptı.

Yanova'nın fethi müjdesini getirince mirahurluğa, iki yıl sonra Silistre beylerbeyiliğine atandı. Fazıl Ahmed Paşa döneminde dört yıldan fazla kaptanıderyalık yaptı; sadrazam Uyvar ve Girit seferlerindeyken sadaret kaymakamı olarak İstanbul'u yönetti. Kamaniçe kuşatmasında yararlılık gösterdi ve 1672 Bucaş Antlaşması görüşmelerini idare etti. Fazıl Ahmed Paşa'nın ölümü üzerine 5 Kasım 1676'da sadrazam oldu.

Çehrin seferi

Sadaretinin ilk önemli meselesi Ukrayna Kazakları'nın durumuydu. Osmanlı himayesindeki hatman Doroşenko'nun Çehrin'i Ruslara teslim etmesi üzerine gönderilen ilk sefer sonuç vermeyince 1678'de serdar-ı ekrem olarak bizzat yola çıktı ve Çehrin Kalesi'ni ele geçirdi. Korunması zor olan kaleyi yıktırıp Dinyeper kıyısında iki yeni kale yaptırdı. Ruslar yeniden saldırınca ikinci bir sefer kararı alındıysa da Özü nehrini sınır kabul eden barış şartları 1681'de onaylanarak seferden vazgeçildi; 1680'de Hollanda ile ticaret antlaşması imzalandı.

Viyana kuşatması

Madde, Köprülülerden iç ve dış meseleleri büyük ölçüde halledilmiş bir ülke devralan Kara Mustafa Paşa'nın, makamını korumayı seleflerininki ölçüsünde başarılara bağladığını belirtir; Cantemir'in onun Alman imparatoru olmak istediği yolundaki iddialarını ise mesnetsiz bulur. Protestan Macarların lideri Imre Thököly'yi Orta Macar kralı ilan etti, barışı yenilemek isteyen Avusturya'nın tekliflerini reddetti ve vaizler aracılığıyla kamuoyunu da arkasına alarak padişahı savaşa razı etti. Hedef Yanıkkale iken İstolni Belgrad'daki meşverette Viyana'nın kuşatılmasına karar verildi; IV. Mehmed bundan önceden haberi olmadığını söyleyerek şaşkınlığını belirtti.

Ordu 14 Temmuz 1683'te Viyana önlerine geldi; ancak büyük kuşatma topları getirilmediği için kuşatma uzadı, yiyecek sıkıntısı başladı. Jan Sobieski kumandasındaki Leh kuvvetleri Kahlenberg dağını tutarak ordunun arkasına geçti. 12 Eylül'deki savaşta önce sağ kanat bozuldu, Kırım hanının beklenen yardımı gelmeyince sol kanatta da panik başladı; Kara Mustafa Paşa beş altı saat dayandıktan sonra sancak-ı şerifi alarak çekilmek zorunda kaldı. Geride 300 kadar top ve ordu hazinesi kaldı.

İdamı ve kişiliği

Yanıkkale'de ordugâhı ilk terk eden Budin Valisi Uzun İbrahim Paşa'yı öldürttü, ordunun kontrolünü yeniden sağlayıp kışı Belgrad'da geçirmek ve baharda bozgunu telafi etmek istedi. Ancak inadı ve sertliği yüzünden sarayda da güçlü düşmanları vardı; onların entrikalarıyla IV. Mehmed katli için ferman çıkardı ve 25 Aralık 1683'te Belgrad'da idam edildi. Başının gömüldüğü yer hakkında farklı rivayetler vardır. Kaynaklar onu zeki, vakur, cesur ve yetenekli bir asker, ama çok mağrur, inatçı ve şöhrete düşkün biri olarak anlatır. Divanyolu'ndaki külliyesini oğlu Ali Paşa tamamladı; Merzifon'da da cami, kütüphane ve bedesten yaptırdı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MERZİFONLU KARA MUSTAFA PAŞA” (Abdülkadir Özcan)

İlgili padişahlar

Şehir: Amasya

Atıf: Padişahlar Atlası, “Merzifonlu Kara Mustafa Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/merzifonlu-kara-mustafa-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları