TR EN DEPadişahlar Atlası · Savaşlar ve antlaşmalar

Çınar Vakası

İsyan · 1656

Girit savaşındaki başarısızlıklar ve bozuk akçeyle ödenen, geciken maaşlar askerde büyük hoşnutsuzluk yaratmıştı. Dokuz taksit maaşını alamayan yeniçerilere 2 Mart 1656'da sipahiler de katıldı; zorbalar padişahtan ayak divanı istedi. Soğukçeşme'deki Alay Köşkü'nde padişahın karşısına çıkan âsiler, bu işlere sebep saydıkları otuz kadar ağanın başını istedi. Önce Dârüssaâde Ağası Behram Ağa ile öbür ağalar, sonraki günlerde de saray içinden ve dışından otuz kadar devlet adamı öldürüldü; cesetleri Sultanahmet Meydanı'ndaki çınar ağaçlarına asıldı. Olay bu yüzden “Çınar Vakası”, meyveleri insan biçimli bir ağaca benzetildiği için de “Vak'a-i Vakvakıyye” diye anılır.

Olay hakkında

Tarih	2–8 Mart 1656
Yer	İstanbul (Etmeydanı, Atmeydanı)
Sonuç	Askerin istediği saray ağaları ve otuz kadar devlet adamı öldürülüp Sultanahmet Meydanı'ndaki çınarlara asıldı; sadrazam ve şeyhülislam değiştirildi

Taraflar	Saray ve hükümet (IV. Mehmed)	Yeniçeriler ve sipahiler
Komutanlar	IV. Mehmed	Sipahi Mehter Hasan Ağa

Atlas'ta bu olay

IV. Mehmed (1648–1687) döneminde gerçekleşti. IV. Mehmed

Haritada IV. Mehmed dönemini aç

Dönem bağlamı

Atlasın hesabına göre 1656 yılında Osmanlı toprakları yaklaşık 5.106.000 km² idi; IV. Mehmed saltanatının başında 5.106.000 km², sonunda 4.835.000 km² ölçülür.

IV. Mehmed (1648–1687) döneminde atlasa göre 3 bölge kazanıldı, 7 bölge kaybedildi.

Kazanılan bölgeler: Uyvar (1663), Girit (1669), Podolya (Kamaniçe) (1672).

Kaybedilen bölgeler: Lahsa (Doğu Arabistan–Katar) (1672), Uyvar (1685), Budin (Orta Macaristan) (1686), Erdel ve Partium (1687), Doğu Slavonya ve Sirem (Ösek–Vukovar) (1687), Batı Slavonya (Virovitika–Çazma) (1687), Mora (Peloponez) (1687).

IV. Mehmed hakkında kısaca

Devletin son büyük genişlemesi de, en ağır dönüşü de onun saltanatındadır. Köprülüler döneminde toparlanan devlet, II. Viyana Kuşatması'ndan sonra dört yılda Macaristan ve Erdel'i kaybetti.

IV. Mehmed döneminin diğer savaş ve antlaşmaları

Çanakkale Deniz Muharebesi (1656) (1656)
Abaza Hasan Paşa İsyanı (1658)
Vasvar Antlaşması (1664)
Kandiye Kuşatması (1669)
Kamaniçe Kuşatması (1672) (1672)
Bucaş Antlaşması (1672)
Bahçesaray Antlaşması (1681)
II. Viyana Kuşatması (1683)
Budin Kuşatması (1686) (1686)
1687 Ordu İsyanı (1687)

Yakın yıllarda (1648) diğer padişahlar döneminde

Sultan İbrahim'in tahttan indirilmesi (1648)

Alan değerleri, atlasın bölge verisinden hesaplanan kara alanıdır; ayrıntı için Yöntem ve kaynaklar.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Çınar Vak'ası”; metin atlas için yazılmıştır.