TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Köprülü Mehmed Paşa

Sadrazam, 1656–1661

Köprülü Mehmed Paşa
Köprülü Mehmed Paşa, 1660 tarihli gravür (Gualdo Priorato, Historia di Leopoldo Cesare, 1670). · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1656 yılında aç

Enderun'dan taşraya

Arnavutluk'un Berat sancağına bağlı Rudnik köyünde doğdu. Devşirilerek Enderun'da yetişti, matbahta ve hazinede hizmet gördü; muhtemelen geçimsizliği yüzünden kısa sürede taşraya çıkarıldı. Amasya'ya bağlı Köprü kasabasında Ayşe Hanım'la evlendi ve buradan ötürü “Köprülü” diye tanındı. Hüsrev Paşa'nın hazinedarlığından sonra Amasya sancak beyliği, Tophane nazırlığı, sipah ve silahdar ağalıkları gibi görevlerde bulundu; Çorum sancak beyi iken 1638 Bağdat seferine katıldı.

Vezir olarak Trabzon valiliği yaptı, 1647'de Şam mütesellimi oldu. Varvar Ali Paşa isyanını bastırmakla görevlendirildiğinde yenilip esir düştü, İpşir Mustafa Paşa tarafından kurtarıldı. Bazı görevlerinden kısa sürede alınarak birkaç kez Köprü'ye çekildi. Valide Turhan Sultan'ın kethüdası Mimar Kasım Ağa onu sadarete aday gösteriyordu.

Şartlı sadaret

15 Eylül 1656'da Boynueğri Mehmed Paşa'nın yerine sadrazam oldu. Mührü kabul etmeden önce Turhan Sultan'a ve IV. Mehmed'e şartlar ileri sürdü: sunduğu her telhisin uygulanması, tayinlere karışılmaması, yetkilerinin başkalarının telkiniyle kısılmaması ve aleyhindeki sözlere itibar edilmemesi. Padişah ve valide sultan bunları yeminle kabul etti. Maddeye göre ondan önceki sekiz yılda on üç sadrazam değişmişti.

Kadızadeliler ile Sivasi taraftarları arasındaki çatışmanın elebaşılarını Kıbrıs'a sürdü, Bozcaada'yı Venediklilere teslim eden Abaza Ahmed Paşa'yı cezalandırdı; Eflak voyvodasıyla devlet aleyhine yazıştığı gerekçesiyle Patrik III. Partenios'u idam ettirdi. Venedik elindeki Bozcaada ve Limni geri alınarak Çanakkale Boğazı'nın güvenliği sağlandı.

Erdel ve Abaza Hasan Paşa isyanı

Lehistan'ı ele geçirmeye çalışan Erdel Beyi II. György Rákóczi'ye karşı 1658'de sefere çıktı ve Yanova'yı aldı. Abaza Hasan Paşa isyanı üzerine geri döndü. Abaza, Köprülü'nün sert icraatından kaçan görevlileri de yanına alarak sadrazamı azlettirmeye çalıştı; üzerine gönderilen Murtaza Paşa'yı Ilgın'da yendi. Sonunda Halep'te bir tertiple yakalandı ve Köprülü'nün emriyle yanındaki paşalarla birlikte Şubat 1659'da idam edildi.

Ardından Anadolu'da Celali ve tüfek teftişi başlatıldı; maddeye göre bu teftişte binlerce kişi öldürüldü, halktan 80.000 kadar tüfek toplandı ve askerî zümre ile ilmiyeden de pek çok kişi cezalandırıldı. Köprülü bu yüzden çağdaş tarihçilerin ağır eleştirisine uğradı. Bu dönemde Varad kırk beş günlük kuşatmayla alındı, Venediklilerin Hanya'ya çıkardığı kuvvetler adayı terk etmek zorunda kaldı.

Ölümü ve değerlendirme

Yaşlı ve hasta olduğu için oğlu Fazıl Ahmed Paşa'yı halefi olarak padişaha önerdi. 31 Ekim 1661'de Edirne'de öldü ve Çemberlitaş'taki külliyesine gömüldü. Silahdar onu “hunhar” diye nitelerken bazı kaynaklar memleketi hainlerden temizleyen bir idareci, Naima ise devleti zor durumdan çıkaran büyük bir devlet adamı olarak görür. Madde, teftişte öldürülenler için verilen büyük rakamların abartılı olduğunu belirtir.

Yeniçeri Ocağı'nı disiplin altına aldı, ulufe dağıtımındaki yolsuzluklara el koydu, kürekçiler için ödenek ayırdı, Çanakkale istihkâmlarını onardı. Sonraki sadrazamları da yetiştiren Köprülüler ailesinin kurucusu oldu. Bozcaada'dan Vezirköprü'ye, Yanova'dan Antalya'ya kadar pek çok hayır eseri yaptırdı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KÖPRÜLÜ MEHMED PAŞA” (Mücteba İlgürel)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Köprülü Mehmed Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/koprulu-mehmed-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları