TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1661–1676
YZ1635–36'da Amasya'nın Köprü kasabasında doğdu; Köprülü Mehmed Paşa'nın oğludur. Yedi yaşında İstanbul'a gitti, dönemin ünlü alimlerinden okudu ve on altı yaşından itibaren çeşitli medreselerde “paşazade” unvanıyla müderrislik yaptı. Alimler arasındaki çekişmeler yüzünden on yıla yakın sürdürdüğü bu meslekten babasının yönlendirmesiyle ayrıldı. 1659'dan itibaren Erzurum ve Şam valiliklerinde bulundu; Şam'da vergi indirimleriyle halkın sevgisini kazandı, Sayda ve Beyrut dolaylarını ayrı bir beylerbeyilik yaptı.
Babası hastalanınca sadaret kaymakamı oldu ve onun ölümü üzerine 1 Kasım 1661'de veziriazamlığa getirildi. İç meseleleri büyük ölçüde halledilmiş bir ülke devraldığı için on beş yıllık sadaretinde daha çok dış meselelerle uğraştı.
Erdel meselesi yüzünden Avusturya'ya sefer açıldı. 1663'te Uyvar'ı kuşattı; kale 24 Eylül'de teslim oldu ve fethine kendisi tarih düşürdü. Uyvar'ın alınması Avrupa'da büyük heyecan yarattı; Fransa dahil pek çok devletin gönderdiği kuvvetler Montecuccoli'nin kumandasında toplandı. 1 Ağustos 1664'te St. Gotthard'da yapılan savaş genellikle Türklerin aleyhine gelişti; madde, Batı kaynaklarının bunu abartarak Osmanlı ordusunun imha edildiğini yazdığını, Osmanlı kaynaklarının ise küçük bir çarpışma saydığını belirtir. Buna rağmen Ahmed Paşa birkaç gün sonra Türk isteklerini büyük ölçüde karşılayan Vasvár Antlaşması'nı imzaladı.
Mayıs 1666'da Girit seferine çıktı. Kandiye kuşatması Mayıs 1667'de başladı; Venedikliler papalık ve Malta donanmalarının desteğiyle direndi. Ahmed Paşa iki kışı siperlerde geçirdi ve fetih gerçekleşmezse gelecek yıl yardım gönderilemeyeceğini bildiren padişaha fethin çok yakın olduğunu yazarak kuşatmanın sürmesini savundu. Sonunda Venedikliler teslime karar verdi ve 6 Eylül 1669'da teslim şartları belirlendi. Böylece çeyrek asırdır süren Girit'in fethi, birkaç küçük kale dışında tamamlandı; Ahmed Paşa üç buçuk yıl kaldığı adadan 1670'te döndü.
1672'de padişahla birlikte Lehistan seferine çıktı; Kamaniçe başta olmak üzere birçok kale alındı ve Bucaş Antlaşması ile Lehistan Podolya'yı kaybetti, Ukrayna Osmanlı himayesindeki Doroşenko'ya bırakıldı. Antlaşma Leh diyet meclisince onaylanmadığından sonraki yıllarda da seferler yapıldı; 1673'te Hotin elden çıktı.
Sağlığı bozulunca Edirne'ye giderken Çorlu yakınında 3 Kasım 1676 gecesi öldü ve babasının Çemberlitaş'taki türbesine gömüldü; ölüm sebebinin istiska olduğu belirtilir. On beş yılı aşan sadaretinin dokuz yıla yakınını cephelerde geçirdi. Tarihçiler onu ölçülü, sabırlı, ileri görüşlü, babasının aksine yumuşak kalpli, adil, rüşvet düşmanı ve istişareye önem veren biri olarak anar; “fazıl” lakabı da buradan gelir. Fıkıh ve felsefede derin bilgisi vardı, icazetli bir hattattı. Babasının yarım kalan vakıflarını tamamladı, Çemberlitaş'ta kütüphane kurdu; Uyvar, Kandiye ve Kamaniçe'de camileri vardır. Nabi gibi şairler seferleri için eserler yazmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KÖPRÜLÜZÂDE FÂZIL AHMED PAŞA” (Abdülkadir Özcan)
Şehir: Kandiye
Atıf: Padişahlar Atlası, “Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/kopruluzade-fazil-ahmed-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları