TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, İstanbul, 1847–1851

Fatih'te, Hz. Peygamber'in Veysel Karani'ye verilmesini vasiyet ettiği rivayet edilen hırkanın korunması ve ziyareti için Sultan Abdülmecid tarafından yaptırılmıştır; inşaat 1847'de başlamış, 1851'de bitmiştir. Hırka, XVII. yüzyıl başında I. Ahmed'in fermanıyla Üveysi ailesince İstanbul'a getirilmişti. I. Abdülhamid'in 1780'de yaptırdığı ve II. Mahmud'un 1812'de yenilediği Eski Hırka-i Şerif Odası bugün avlunun kenarında durur. Caminin mimarı kaynaklarda belirtilmez; büyük ihtimalle Balyan ailesinden Garabet Amira Balyan'ın eseridir.
11,50 m. çapında bir kubbenin örttüğü sekizgen harimin kıble yönüne, alt katı hırkanın korunmasına, üst katı ziyaretine ayrılmış sekizgen bir bölüm eklenmiştir. Ziyaretçiler harimi yanlardan kuşatan, demir iskeletli ve camekanlı iki katlı galerilerden geçer. Kuzey kanadın üst katında hünkar kasrı bulunur. Cephelerde empire ve Neo-Rönesans üslubu, içeride barok ve neo-gotik motiflerin karıştığı yoğun bir süsleme görülür. Yazıların çoğu Kazasker Mustafa İzzet Efendi'nin, bazı levhalar Sultan Abdülmecid'in eseridir. Hırka bugün de ramazan ayında ziyarete açılır.
Hırkayı kuşaklar boyu koruyan Üveysi sülalesinin, belirlenemeyen bir tarihte Ziver el-Üveysi'nin başkanlığında Irak'tan Batı Anadolu'ya gelip Kuşadası'na yerleştiği nakledilir. İstanbul'a gelen aile hırkayı önce kendi evinde, XVIII. yüzyıl başlarından itibaren de Sadrazam Çorlulu Ali Paşa'nın yaptırdığı kagir hücrede ramazan aylarında ziyarete açmıştır; paşa hücrenin yanına bir imaret ve çeşme de yaptırmıştı. Hırka-i şerife ait ilk vakıf, III. Ahmed devrinde 1725–26'da kurulmuştur. Sultan Abdülmecid yeni yapı için çevredeki birçok binayı kamulaştırıp yıktırmıştır.
Caminin çevresinde Üveysi ailesinin en yaşlı erkek ferdi için bir meşruta konak, onun reşit olmaması halinde yerine bakacak kişi için vekil dairesi, hırkayı korumakla görevli bir bölük jandarma için kışla ve diğer görevlilere odalar tasarlanmıştır. İki katlı, kagir konak Tanzimat devri konaklarının günümüze ulaşan nadir örneklerindendir; tek katlı jandarma kışlası bugün okul ve Fatih Millî Eğitim Müdürlüğü olarak kullanılır. Sekizgen planı ve kutsal yeri kuşatan ziyaret galerileriyle Kudüs'teki Kubbetüssahre'nin yapıyı etkilemiş olması muhtemeldir. 1851 tarihli inşa kitabesinin manzum metni A. Sadık Ziver Paşa'nın, hattı Kazasker Mustafa İzzet Efendi'nindir; avlu kapılarındaki yazılar da aynı hattata aittir.
Hırkanın ziyaret edildiği üst katın duvarları Hereke'den çıkarılan kırmızı breş taşı levhalarla kaplıdır; kubbesi kartonpiyer süslemeli kasetlere bölünmüştür. Ziyaret sırasında hırka, kıble yönündeki nişin önüne konan som altından bir sehpaya yerleştirilir ve ailenin reisi ya da vekili sehpanın arkasında ayakta durarak hırkayı ziyaret ettirir. Ziyaretçiler doğudaki galeriden salavat okuyarak girer, batıdaki galeriden çıkar. Osmanlı devrinde ziyaret ramazanın on beşinden arefeye kadar sürer, üçüncü hafta erkeklere, son hafta kadınlara ayrılırdı; bu ayrım Cumhuriyet döneminde kaldırılmış, yakın tarihte ziyaretler bütün ramazana yayılmıştır.
Avludaki Eski Hırka-i Şerif Odası, hırkayı rutubetten korumak için bir havalandırma bodrumu üzerine oturtulmuştur; iç duvarları barok üsluptaki mavi-beyaz Kütahya çinileriyle kaplıdır. II. Mahmud'un yenileme kitabesinin manzum metni Enderunlu Vasıf'a, hattı Mehmed Şehabeddin Efendi'ye aittir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HIRKA-i ŞERİF CAMİİ” (M. Baha Tanman, M. Uğur Derman)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Hırka-i Şerif Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/hirka-i-serif-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları