TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, İstanbul, 1849

Asıl adı Çırağan Camii olan yapı, Ortaköy yakınında, Çırağan Sarayı'nın karşısında ve Yıldız korusunun Boğaz girişinin yanındadır. Şair Ziver Bey'in yazdığı manzum kitabeye göre Sultan Abdülmecid camiyi sarayının yakınında 1849'da inşa ettirdi. Aynı padişahın yaptırdığı Ortaköy Camii Büyük Mecidiye diye anıldığı için bu yapıya “küçük” denmiştir. Mimarının Balyanlar'dan Nikogos mu Garabet mi olduğu kesin bilinmemektedir. Bir yerleşim yerinin içinde olmadığından Çırağan Sarayı'nın bir eki olarak düşünüldüğü, sarayın ve sonradan Yıldız Sarayı'nın hizmetlilerince kullanıldığı tahmin edilir.
Cami, üzeri kubbeyle örtülü basit kare planlı bir mekandan ibarettir; girişteki son cemaat yerinin iki yanında bir hünkar kasrı vardır. Genel görünümü klasik Türk mimarisinin estetiğinden ayrılır. En ilgi çekici yanı minaresidir: yuvarlak taş gövdenin şerefesini, sütunları arasında gotik kemerler bulunan ve bir sakıfla korunan bir galeri sarar. Minber ve kürsü pembe taştan işlenmiştir; yapının avlu duvarı dışında başka eki yoktur.
Avlu kapısının üstündeki dört satırlık manzum kitabe, padişahın sarayının yakınına yüce bir cami yaptırdığını söyler. Mimar konusunda kaynaklar ayrılır: Pars Tuğlacı ve Kevork Pamukciyan yapıyı Nikogos Balyan'a bağlarken, Nikogos'un kardeşi Sarkis Balyan 1857'de yayımlanan bir makalede camiyi Garabet Balyan'ın yaptığını bildirmiştir. Sultan Abdülmecid, II. Mahmud'un yaptırdığı eski Çırağan Sarayı'nın yerine bugün otele dönüştürülmüş olan yeni sarayı inşa ettirmiş; sarayın has bahçesi durumundaki arkadaki koru, zafer takı biçiminde bir köprüyle saraya bağlanmıştır. Ana mekan ile son cemaat yerinin üstündeki ve yanlarındaki hünkar kasrı devrin zevkine uygun nakışlarla bezenmiş, mihrap da aynı üslupta süslenmiştir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KÜÇÜK MECİDİYE CAMİİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Küçük Mecidiye Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/kucuk-mecidiye-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları