TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Ortaköy Camii

Eser · Cami, İstanbul, 1854

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1854
YZ canlandırma
Canlandırma: boş araziden bugünkü görünüşe. Video yapay zeka (Google Gemini) ile üretildi; inşaat aşamaları temsilidir, gerçek yapım sırasını birebir göstermez. Son kare gerçek fotoğraftır: flowcomm, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).
Ortaköy Camii
Ortaköy Camii · Görsel: Wikimedia Commons (FAL, A.Savin)
Haritayı 1854 yılında aç

Boğaz kıyısında bir selatin camii

Büyük Mecidiye Camii olarak da bilinen yapı, Ortaköy İskele Meydanı'nın kuzey ucunda yer alır. Yerinde daha önce 1721'de yaptırılmış bir mescit bulunuyordu. Bugünkü cami, giriş kapısı üzerindeki Ziver Paşa'nın yazdığı kitabeye göre 1854'te Sultan Abdülmecid tarafından yaptırılmıştır; mimarı Nikogos Balyan'dır. XIX. yüzyıl selatin camilerinde olduğu gibi kare planlı, tek kubbeli bir harim ile önündeki iki katlı hünkar kasrından oluşur. Dış cepheleri barok ve rokoko tarzında taş oyma ve kabartmalarla süslüdür.

Statik açıdan narin olan yapı 1862 ve 1866'da onarıldı. 1894 depreminde büyük zarar görünce 1909'da Evkaf Nezareti'nce yeniden tamir edildi; yıkılan yivli minareler bu sırada yivsiz olarak yapıldı. 1960'larda başlayan restorasyonda zemin güçlendirildi, kubbe yenilendi ve cami 1969'da yeniden ibadete açıldı. 1984'teki büyük yangında kısmen harap olan bina tekrar restore edildi. Özgün parçaları büyük ölçüde değişmiş olsa da Boğaz'ın önemli mimari eserlerinden biridir.

Önceki mescit ve plan

Caminin yerindeki ilk mescidi 1721'de Vezir İbrahim Paşa'nın damadı Mahmud Ağa yaptırmış, bu yapı muhtemelen 1740'larda Kethüda Devatdar Mehmed Ağa tarafından yenilenmiştir. Ayvansarayi'nin Hadikatü'l-cevami'i, bu binanın tek şerefeli minaresi ve hünkar mahfiliyle deniz kıyısında yapıldığını kaydeder.

Bugünkü yapıda harim, bir kenarı yaklaşık 12,25 m olan kare bir mekandır ve pandantiflerle geçilen sağır kasnaklı bir kubbeyle örtülüdür. Batıdaki hünkar girişi dışında bütün kompozisyon kuzey-güney eksenine göre simetriktir. Son cemaat yeri içeri alınarak enlemesine dikdörtgen bir giriş holüne dönüştürülmüştür. Rıhtımdan yaklaşık 2 m yükseltilen yapının cephelerinde açıklıklar içbükey düzenlenmiş, aralarına kısmen yivli, kompozit başlıklı yarım gömme sütunlar yerleştirilmiştir.

Harimin süslemesi

Harimin üç cephesinde iki sıra halinde büyük yuvarlak kemerli üçer pencere bulunur; kıble cephesinin alt orta penceresinin yerine mihrap yerleştirilmiştir. Mermerden kademeli mihrap nişi ampir üsluptadır. Mermer minber pembe taşlarla süslenmiş, solundaki zarif vaaz kürsüsü mermer ve somakiden yapılmıştır. İç duvarlar kırmızı ve beyaz hareli, pembe renkli taş taklidi sıvalarla kaplıdır. Duvarlardaki çeharyar levhaları ile minberin üzerindeki kelime-i tevhidi Sultan Abdülmecid, diğer levhaları Ali Haydar Bey yazmıştır. Pandantif ve kubbedeki kalem işlerinde manzara ve mimari tasvirler dikkat çeker.

Hünkar kasrı ve minareler

İki katlı hünkar kasrı, giriş holü ve üstündeki salonla birbirine bağlanan doğu ve batı kanatlarından oluşur; öne çıkan kanatlar girişte küçük bir avlu meydana getirir. Hünkar girişine iki yandan on basamaklı merdivenlerle ulaşılır. Çift kollu, eliptik bir merdivenle çıkılan üst katın batı kanadı hünkar dairesi olarak düzenlenmiştir. Harimin zengin süslemesine karşılık kasrın cepheleri sade tutulmuş, bezeme pencere silmeleri ile üçgen ve dairesel alınlıklarla sınırlı kalmıştır. İnce gövdeli minarelerin kaideleri kasrın kütleleri içindedir; şerefe altındaki konsolların arasındaki akant yaprakları altın yaldızla boyanmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ORTAKÖY CAMİİ” (Filiz Gündüz)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Ortaköy Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/ortakoy-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları