TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

II. Mahmud Türbesi

Eser · Türbe, İstanbul, 1839–1840

Tür
Türbe
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1839–1840
II. Mahmud Türbesi
II. Mahmud Türbesi · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Gryffindor)
Haritayı 1839 yılında aç

Divanyolu'nda empire üsluplu türbe

28 Haziran 1839'da ölen II. Mahmud, 1 Temmuz'da Divanyolu'nda Esma Sultan Sarayı'nın bahçesine defnedildi. Sultan Abdülmecid döneminde türbenin inşasıyla Ebniye-i Hassa müdürü Abdülhalim Efendi görevlendirildi; 5 Temmuz 1839'dan sonra başlanan yapı 12 Ekim 1840'ta tamamlandı. Yapıda Ohannes ve Bogos kalfalar çalıştı, yazılarını hattat Mehmed Haşim Efendi yazdı. Türbe; sebil, odalar, çeşme ve hazireden oluşan bir yapı topluluğunun içindedir.

Empire üslubundaki sekizgen planlı türbenin cepheleri mermerle kaplıdır ve büyük bir kubbeyle örtülüdür; içi alçı kabartmalarla süslüdür. On sekiz sandukanın bulunduğu türbede II. Mahmud'un yanı sıra Sultan Abdülaziz, Sultan II. Abdülhamid ve Bezmialem Valide Sultan da gömülüdür. Bitişik hazirede Ziya Gökalp'in de aralarında bulunduğu 140 kadar mezar yer alır. Toskan sütunlu yuvarlak sebil, bu tipte İstanbul'daki ilk ve tek örnektir. Köşedeki çeşmenin üzerindeki küre 2003 başlarında koparılarak yok edilmiştir.

Yapım ve ödüller

Abdülhalim Efendi, türbeyi kısa sürede bitirebilmesi için Ebniye-i Hassa müdürlüğünden alınmış, yerine Seyyid Abdülhalim Efendi atanmıştır; yapıyı tamamlamasının ardından bu başarısından dolayı yeniden aynı göreve getirilmiştir. Kalfalarla birlikte Evkaf-ı Hümayun Nazırı Mahir Efendi ve hattat Mehmed Haşim Efendi de ödüllendirilmiştir. Caddeden avluya açılan kapının üstündeki kitabeyi Yesarizade Mustafa İzzet yazmıştır.

Cephe ve iç süsleme

Kuzey cephede kapı, öteki cephelerde geniş ve yüksek yuvarlak kemerli pencereler vardır; pencerelerin iki yanındaki stilize korint başlıklı pilastırlar cepheleri hareketlendirir. En üstte iki yanda çifte kılıçlı kalkan biçiminde birer arma ile dışa taşan konsollu bir korniş bulunur; kubbenin alemi ışınsal düzeniyle güneşi andırır.

İçeride kasnaktaki alınlıklar arasında Allah, Muhammed, dört halife ile Hasan ve Hüseyin'in adları yazılıdır. Kasetlere bölünmüş kubbe içi arma, çelenk ve çiçek sepeti kabartmalarıyla süslüdür. Ortadan sarkan büyük kristal avize ve sandukalardaki sırma örtüler, empire dekorasyonla geleneksel süsleme arasında bir sentez arayışını yansıtır.

Türbede ve hazirede yatanlar

Türbede yatanlar arasında Esma Sultan, II. Mahmud'un kızları Atiye ve Hatice sultanlar, Abdülaziz'in oğlu Yusuf İzzeddin Efendi ile II. Abdülhamid ve Abdülaziz'in eşleri de vardır. Hazirede Abdülhak Molla, İttihat ve Terakki'nin kurucusu İshak Sükuti, hattat Abdülfettah Efendi, Viyana sefiri Sadullah Paşa ve tarihçi Ata Bey'in kabirleri bulunur; Ziya Gökalp'in mezarı Arif Hikmet Koyunoğlu'nun tasarımıdır.

Sebilin metal şebekeleri altında dörder su verme açıklığı vardır. Yaklaşık 2,5 m yüksekliğindeki köşe çeşmesi kare kaide, kare prizma gövde ve en üstteki küreden oluşur; küre motifi, XIX. yüzyılın ilk yarısındaki kültürel gelişmeleri yansıtan ilginç bir denemedir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MAHMUD II TÜRBESİ, SEBİLİ, ÇEŞMESİ ve HAZÎRESİ” (H. Burcu Özgüven)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “II. Mahmud Türbesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/ii-mahmud-turbesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları