TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Ihlamur Kasrı

Eser · Kasır, İstanbul, 1849–1855

Tür
Saray ve köşk
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1849–1855
Ihlamur Kasrı
Ihlamur Kasrı · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1849 yılında aç

Padişahın dinlenme köşkü

Beşiktaş'taki Ihlamur mesiresinde yer alan kasır, Sultan Abdülmecid tarafından 1849–1855 yılları arasında dinlenme, biniş ve av köşkü olarak Mimar Nikogos Balyan'a yaptırıldı. Burada önceden I. Abdülhamid, III. Selim ve II. Mahmud'un av ve ok talimlerinde kullandığı ahşap bir köşk vardı; Abdülmecid Fransız şair Lamartine'i bu köşkte kabul etmişti. Padişah eski köşkü yıktırıp Nüzhetiye adını verdiği mesireye biri kendisi, diğeri maiyeti için iki köşk yaptırdı; Ihlamur Kasrı diye bilinen, daha gösterişli olan Merasim Köşkü'dür.

İstanbul kasırlarının en küçük örneklerinden olan iki katlı yapılar, küfeki taşı ve mermerden barok ağırlıklı eklektik üslupta inşa edildi. Çift kollu merdivenlerle çıkılan cepheler çiçek, vazo ve kıvrık dal kabartmalarıyla, iç mekanlar kalem işli ve altın varaklı tavanlarla süslüdür. Abdülmecid'in içinde öldüğü kasrı Abdülaziz, II. Abdülhamid ve Mehmed Reşad da kullandı. 1924'te TBMM'ye bağlanan köşkler 1952–1966 arasında müze olarak açık kaldı; 1978–1985 restorasyonundan sonra yeniden halka açıldı.

Mesirenin geçmişi

Adını bir zamanlar burada bulunan çok sayıda ıhlamur ağacından aldığı anlaşılan mesirenin yerinde önceleri Hacı Hüseyin Ağa'nın bağları vardı. XVIII. yüzyıl başlarında idam edilen Hüseyin Ağa'nın malları devlete geçti; bağların bulunduğu alan padişah bahçesi olarak korundu ve padişahların dinlenmesi için Hacı Hüseyin Bağı Köşkü de denen ahşap bir köşk yapıldı. Bugün yapılar 24.727 m² büyüklüğünde bir alanda, üç havuz, bir su terazisi, bir kuyu ve aydınlatma elemanlarıyla değerli ağaçlar arasında yer alır.

Plan, cephe ve döşeme

İki köşkün dikdörtgen planları, bir salon çevresine dizilmiş odalarla benzer bir şema verir. Dönemin mimari anlayışı planda yenilikten çok cepheye önem verdiği için ön cepheler yoğun biçimde işlenmiştir. Merasim Köşkü'nde büyük giyotin pencereler, alt kat girişlerinin üstünde dörder sütuna oturan ve üst kat pencerelerinden çıkılan balkonlar, yüksek saçaklarla gizlenen çatılar ve dışa taşan orta bölümler dikkat çeker. Cephelerde istiridye kabuğu ve rozet kabartmaları, nişlerde çiçek ve meyve dolu vazolar, C ve S kıvrımlarından oluşan bezemeler görülür.

Merasim Köşkü'nün içi yer yer, Maiyet Köşkü'nün ise üst kat duvarları yapımı zor ve pahalı Avusturya stukosuyla kaplıdır. Eşyalar da yapılar için özel olarak üretilmiştir: döşemelik ve perdelik kumaşlar Hereke, halılar Hereke ve Feshane, seccadeler Gördes, Çal ve Kula işidir; hepsi el dokumasıdır.

Müze dönemleri

Meclis idaresi köşkleri 1951'de İstanbul Belediyesi'ne devretti. Belediye restorasyondan sonra 1952'de Merasim Köşkü'nü Köşk Tarihi Müzesi, Maiyet Köşkü'nü Tanzimat Müzesi adıyla açtı; fazla ilgi görmeyen müzeler 1966'da kapatıldı. 1978–1985 restorasyonu ve bahçe düzenlemesinden sonra binalar devrin eşyasıyla döşenerek özellikle çocukların sanat gösterilerine ayrılan mekanlar olarak halka açıldı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “IHLAMUR KASRI” (Dilek Dişbudak)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Ihlamur Kasrı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/ihlamur-kasri/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları