TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1913

1856'da Bağdat'ta doğup büyüdü, bu yüzden “Arap” lakabıyla da anıldı. Babası Çeçen asıllı Kethüdazade Süleyman Bey'dir. 1870'te askerî öğrenim için İstanbul'a geldi; Kuleli Askerî İdadisi ve Mekteb-i Harbiyye'den sonra 1880'de Erkân-ı Harbiyye sınıfını yüzbaşı olarak bitirdi. Arapçanın yanında Almanca ve Fransızca da bilirdi. Harbiye'de dersler verdi, Von der Goltz Paşa'nın muavinliğini yaptı; Alman askerî misyonunun yönlendirmesiyle silahların Almanya'dan alınması kararlaştırılınca satın alma komisyonlarında çalıştı, silahların seçiminde önemli rol oynadı ve uzun yıllar Almanya'da kaldı. 1890'da miralay, 1895'te mirliva oldu.
1901'de ferik oldu; Hicaz'da telgraf hattı yapımıyla görevlendirilmesini sürgün gibi algılaması II. Abdülhamid'e karşı duygularını değiştirdi. 1905'te Kosova valisiyken İttihat ve Terakki ile ilişki kurdu. 1908'de Üçüncü Ordu kumandanı oldu. 31 Mart Vak'ası'ndan sonra Hareket Ordusu'nun başında İstanbul'a girip sıkıyönetim ilan etti ve II. Abdülhamid'in hal'i ile V. Mehmed'in tahta çıkmasıyla sonuçlanan değişimde etkili oldu. 18 Mayıs 1909'da üç ordunun müfettişi oldu; hükümete ve meclise hâkim olarak katı bir yönetim sürdürdü. Hüseyin Hilmi Paşa'nın sadareti onun tahakkümü altında geçti; 1910'da Harbiye nazırı oldu ve müfettişlik görevini bırakmaya razı olmadı.
Madde yazarına göre Arnavut isyanını sert biçimde bastırması Balkan Savaşı'ndaki çözülmenin sebeplerinden birini oluşturmuş, Yemen isyanları için Trablusgarp'tan asker çekmesi de İtalyan saldırısı karşısındaki zayıf direnişin sebeplerinden sayılmıştır. 1912'de Harbiye Nezareti'nden istifaya zorlandı; Balkan Savaşı'ndan sonra basın ve muhalefet onu yenilginin sorumluları arasında gösterdi.
İttihat ve Terakki'nin 23 Ocak 1913'teki Babıali Baskını ile Kıbrıslı Kamil Paşa'yı istifaya zorlamasından sonra yeni kabineyi o kurdu. Ordunun yeniden savaşabileceğine inanmasa da İttihatçıların baskısıyla Edirne'yi kurtarmak için saldırı kararı alındı ve şehir geri alındı. İktidarını paylaşmaya yanaşmayan sadrazam ile cemiyetin ileri gelenleri arasındaki sürtüşme giderek büyüdü.
11 Haziran 1913'te Harbiye Nezareti'nden çıkıp sadarete giderken Çarşıkapı yakınında silahlı bir saldırıda öldürüldü ve Hürriyet-i Ebediyye tepesine gömüldü. Faillerin kısa sürede yakalanıp idam edildiğini belirten madde yazarı Zekeriya Türkmen, suikastta paşadan kurtulmak isteyen İttihat ve Terakki'nin rolü olduğunda şüphe bulunmadığını ve olayın İttihatçıların muhalefeti susturmasına vesile olduğunu yazar. Paşanın, İstanbul muhafızı Cemal Paşa'nın suikast uyarılarına pek itibar etmediğini de belirtir. Onu asabi, sert ve hızlı iş gören, bununla birlikte fazla ihtiyatlı biri olarak tanıtır; Hareket Ordusu'yla İstanbul'a girmesinden ötürü onu Napolyon gibi unvanlarla yüceltenler olduğunu ve diktatörce icraatının bu söylemlerin etkisini yansıtabileceğini ekler. En önemli eseri, Osmanlı askerî teşkilatını kuruluştan 1902'ye kadar inceleyen Osmanlı Teşkilat ve Kıyafet-i Askeriyyesi'dir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MAHMUD ŞEVKET PAŞA” (Zekeriya Türkmen)
Şehir: Bağdat
Atıf: Padişahlar Atlası, “Mahmud Şevket Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/mahmud-sevket-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları