TRENDEPadişahlar Atlası · Savaşlar ve antlaşmalar
İsyan · 1916
Mekke emîri Şerîf Hüseyin, I. Dünya Savaşı başlarında Osmanlı'ya desteğini açıklarken oğlu Abdullah aracılığıyla İngilizlerle McMahon-Hüseyin mektupları adıyla bilinen müzakereleri yürüttü (1915–1916). Cemal Paşa'nın bazı Arapları devlete ihanetle suçlayıp idam ettirmesiyle oluşan gergin ortamı değerlendirerek Haziran 1916'da Mekke'de isyanı başlattı. 16 Haziran'da Cidde, 17 Eylül'de Tâif düştü; Medine dışındaki önemli Hicaz şehirleri isyancıların eline geçti. Şerîf Hüseyin Kasım 1916'da kendini Arap ülkelerinin kralı ilan etti. Medine ise Fahreddin Paşa'nın savunmasıyla Ocak 1919'a kadar Osmanlı yönetiminde kaldı.
| Tarih | Haziran 1916 – 1918 |
|---|---|
| Yer | Hicaz (Mekke, Cidde, Tâif, Medine) |
| Sonuç | Cidde (16 Haziran) ve Tâif (17 Eylül 1916) düştü, Medine dışındaki önemli Hicaz şehirleri isyancılara geçti; Medine Ocak 1919'a kadar Osmanlı'da kaldı |
| Toprak değişimi | Hicaz 1916'da Osmanlı'dan çıktı |
| Taraflar | Osmanlı Devleti (V. Mehmed) | Şerîf Hüseyin'in Arap kuvvetleri İngiltere (destekçi) |
|---|---|---|
| Komutanlar | Cemal Paşa Fahreddin Paşa (Medine) | Şerîf Hüseyin Emîr Faysal Emîr Abdullah |
V. Mehmed (1909–1918) döneminde gerçekleşti. V. Mehmed
Atlasta bu yıl şu toprak değişimi kayıtlıdır:
Atlasın hesabına göre 1916 yılında Osmanlı toprakları yaklaşık 1.282.000 km² idi; V. Mehmed saltanatının başında 2.996.000 km², sonunda 742.000 km² ölçülür.
V. Mehmed (1909–1918) döneminde atlasa göre 3 bölge kazanıldı, 16 bölge kaybedildi.
Kazanılan bölgeler: Kars–Ardahan–Artvin (1918), Batum (Acara) (1918), Ahıska (Çıldır) (1918).
Kaybedilen bölgeler: Trablusgarp (1912), Bingazi–Barka (1912), Fizan (1912), Makedonya (Üsküp–Manastır) (1912), Selanik–Halkidiki–Aynaroz (1912), Kosova (1912), Güney ve Orta Arnavutluk (Avlonya–Berat–İlbasan) (1912), Ege Adaları (Midilli–Limni–Sisam) (1912), ve 8 bölge daha.
Yetkileri anayasayla sınırlanmış ilk Osmanlı padişahı; gerçek iktidar İttihat ve Terakki'deydi. Dokuz yılda Afrika ve Rumeli toprakları kaybedildi ve devlet I. Dünya Savaşı'na girdi.
Alan değerleri, atlasın bölge verisinden hesaplanan kara alanıdır; ayrıntı için Yöntem ve kaynaklar.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Şerîf Hüseyin”; metin atlas için yazılmıştır.