TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Anıt, İstanbul, 1909

Şişli'de Kağıthane vadisine bakan bir tepede yer alan anıt, bulunduğu yere Hürriyet Tepesi adını vermiştir. İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından, 31 Mart Vakası ve II. Meşrutiyet'in gerçekleşmesi sırasındaki çatışmalarda ölenlerin hatırasını yaşatmak için anıt-mezar olarak yaptırıldı. 1909 Nisanında açılan proje yarışmasını Mimar Muzaffer Bey kazandı ve anıt onun gözetiminde yapıldı. Osmanlı sanatının son döneminde ortaya çıkan neoklasik üslubun örneklerinden olan yapı, Türk tarihindeki ilk hatıra anıtlarından biridir.
Tamamen mermerden yapılan anıtta, merdivenli bir set üzerindeki altıgen kaidenin üç yüzünde ölenlerin adları, bir yüzünde Sultan Mehmed Reşad'ın tuğrası bulunur. Kaidenin üstünde top namlusu biçiminde bir gövde yükselir; eteğindeki bronz levhalar orduyu ve donanmayı simgeler. Doğu yandaki bronz kanatlı kapıdan, içinde mihrap bulunan üçgen planlı türbe odasına inilir. 1913'te öldürülen Mahmud Şevket Paşa, anıtın yanında Mimar Kemaleddin Bey'in yaptığı açık türbeye gömüldü; 1921'de Berlin'de öldürülen Talat Paşa'nın naaşı da 1943'te İstanbul'a getirilerek buraya defnedildi.
Anıtın bulunduğu yer önceleri Hürriyet-i Ebediyye diye anılmış, sonra kısaca Hürriyet Tepesi adını almıştır. Altıgen kaidenin şehit adları ve tuğra dışındaki yüzlerinde “Tarih-i İstirdad-ı Hürriyyet, 10 Temmuz 1324” ve “Timsal-i Meşrutiyyet, 11 Temmuz 1325” yazıları kazınmıştır. Anıtın yapılması münasebetiyle altın ve gümüş madalyalar bastırılmıştır; bunların bir yüzünde Sultan Mehmed Reşad'ın tuğrası ile anıtın resmi, öbür yüzünde aynı iki yazı bulunur.
Türbe odasına açılan kapının üstünde “Makbere-i Şüheda-yı Hürriyyet” yazısı vardır; Semavi Eyice'ye göre mekan, eski Türk türbelerinin üst katlarındaki namazgah bölümü gibi düşünülmüştür. İçerideki üç kalın paye, üstteki anıtın temelini oluşturur; bunların ortasında küçük bir kubbe, üçgen planın sol köşesinde de mihrap yer alır. Duvarlarda ve payelerde mermere işlenmiş ayetler, Muzıka-yı Hümayun imamı Hasan Sabri Efendi'nin hattıdır. Berlin'de öldürülen Talat Paşa'nın Tempelhof Müslüman Mezarlığı'ndaki kemikleri 25 Şubat 1943'te İstanbul'a getirilmiş ve büyük bir törenle anıtın yanındaki kabre gömülmüştür.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÂBİDE-i HÜRRİYET” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Abide-i Hürriyet · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/abide-i-hurriyet/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları