TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Sultan Reşad Türbesi

Eser · Türbe, İstanbul, 1914

Tür
Türbe
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1914
Sultan Reşad Türbesi
Sultan Reşad Türbesi · Görsel: Wikimedia Commons (FAL, A.Savin)

Son hanedan türbesi

Sultan V. Mehmed Reşad, Eyüp'te Haliç kıyısındaki türbesini Mimar Kemaleddin'e yaptırmış ve 3 Temmuz 1918'de ölünce isteği üzerine buraya gömülmüştür. Bazı kaynaklar türbenin 1912'de tamamlandığını yazar; kapının üstündeki panoda ise inşa tarihine işaret eden 1914 tarihi okunur. İstanbul'da yapılan son hanedan türbesidir ve sur dışındaki tek sultan türbesidir. Yanına yine sultanın isteğiyle bir ilkokul yapılmıştır. Hattat Ömer Vasfi Efendi'nin yazdığı kitabe, Cumhuriyet döneminde hanedanı temsil eden kitabe ve tuğraların kaldırılmasına ilişkin kanun maddesi gereği kazınmıştır.

Yapı, Osmanlı neoklasik üslubunun türbe mimarisindeki en önemli temsilcisidir. Küfeki taşından, sekizgen planlı türbe on basamakla çıkılan bir kaide üzerinde yükselir ve kurşun kaplı bir kubbeyle örtülüdür. İçerisi XVI. yüzyıl örneklerini kopyalayan, Kütahyalı Hafız Mehmed Emin Efendi'nin atölyesinde yapıldığı tahmin edilen çinilerle kaplıdır; kubbedeki altın yaldızlı kalem işleri ve vitraylı pencereler dikkat çeker. Türbede sultanla birlikte başkadını Kamures Kadın ve oğlu Necmeddin Efendi yatmaktadır.

Okul, mescit ve cephe

Türbenin yanındaki ilkokul, mezar yapılarıyla birlikte düşünülen mektep ve medreselerin yerini almış gibidir; Batı eğitim modellerine göre planlanan okulun kuzeyine bitişik bir mescit, din eğitiminin hala etkin olduğunu gösterir. Yerin seçiminin, sultanın su ve çocuk sesleri arasında yatma isteğinden kaynaklandığı rivayet edilir. Plan aslında sekizgendir, ancak girişin iki yanındaki tromplu üçgen hücreler yüzünden zeminde bozuk bir altıgene dönüşür. Kaide, Kanuni Türbesi'ni çeviren revakın örtüsüz bir benzeri olan bir podyum oluşturur.

Alt katın silmeli, büyük sivri kemerli pencereleri yapıya ağır bir görünüm verirken köşeleri sütunçelerle yumuşatılan üst kat ikili pencereleriyle daha hareketlidir. Rumili pencere alınlıkları, mukarnaslı saçak frizi ve tepelikli kuşak taş işçiliğinin örnekleridir. Anıtsal taçkapıda yayvan kemerli giriş, iki sütunun taşıdığı sivri kemerli bir nişin içindedir; kemer aynasında Sad suresinin 50. ayeti müsenna olarak yazılmıştır.

İç süsleme

Çini panoların üzerinde, lacivert zemine beyaz sülüs hatla besmele ve Fecr suresini içeren bir ayet kuşağı dolanır. Kapı ve pencere açıklıklarının iç yüzlerinde çinilerin bıraktığı boşluklar kalem işiyle doldurulmuştur. Kubbedeki kalem işleri altın yaldızlı zemin üzerine kırmızı, yeşil, beyaz ve mavi renklerle yapılmış rumi motiflerdir. Üst pencerelerin alçı içliklerindeki çok renkli vitraylar vazodan çıkan lale demetlerini gösterir. Sultanın sandukasını çeviren pirinç şebekenin üstünde ya Latif ve ya Hafız ibareleri yer alır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED REŞAD TÜRBESİ” (İsmail Orman)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Sultan Reşad Türbesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sultan-resad-turbesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları