TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1917–1918

1 Eylül 1874'te Edirne'de doğdu; babası Kadı Ahmed Vasıf Efendi, annesi Hürmüz Hanım'dır. Edirne Askerî Rüşdiyesi'ni bitirdi; babasının ölümünden sonra ailesini geçindirmek için Posta ve Telgraf İdaresi'nde çalışmaya başladı. Genç yaşta Jön Türk düşüncesiyle tanıştı ve Edirne'deki bir muhalefet örgütüne katıldı. 1896'da tutuklanıp üç yıl hapse mahkûm edildi; 1898'de affedildiyse de Edirne'de kalmasına izin verilmeyip Selanik'e gönderildi. Burada posta ve telgraf idaresinde kâtip ve başkatip olarak çalıştı. 1903'te pek çok rejim muhalifinin bulunduğu Macedonia Risorta mason locasına girdi; Bektaşi tarikatına mensup olduğu da bazı kaynaklarda ileri sürülür.
1906'da kurulan Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'nin kurucuları ve yöneticileri arasında yer aldı; cemiyet 1907'de Paris merkezli Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti ile birleşti. Sai takma adını kullanan Talat Bey, yeni teşkilatın kâtibi olarak haberleşmeyi yürüttü; Bahaeddin Şakir Bey ile birlikte örgütün teşkilatlanmasını denetleyen iki kişiden biri oldu ve 1908 İhtilali'nin hazırlanmasında önemli rol oynadı. Edirne mebusu olarak meclise girdi, 1909'da Dahiliye nazırı oldu. 23 Ocak 1913'teki Babıali Baskını'nı düzenleyip uygulayanlar arasındaydı; Edirne'nin geri alınması kararında etkili oldu ve Bulgarlarla barış görüşmelerinde Osmanlı heyetine başkanlık etti.
Mahmud Şevket Paşa suikastından sonra 12 Haziran 1913'te yeniden Dahiliye nazırı oldu ve devlet siyasetinin en önemli belirleyicilerinden biri haline geldi. I. Dünya Savaşı'na girme tartışmasında savaş taraftarı gruba dolaylı destek verdi. Maddede, literatürde Tehcir Kanunu diye geçen 27 Mayıs 1915 tarihli geçici kanunun çıkarılmasında ve uygulanmasında, cemiyet liderlerinden biri ve Dahiliye nazırı sıfatıyla önemli rol oynadığı belirtilir.
3 Şubat 1917'de Said Halim Paşa'nın istifası üzerine vezir rütbesiyle ve Dahiliye ile Maliye nezaretleri de kendisinde kalmak üzere sadrazam oldu; böylece Osmanlı tarihinde sadarete getirilen ilk mebus oldu. 1918 başında Brest-Litowsk görüşmelerinde Osmanlı heyetine başkanlık etti. VI. Mehmed tarafından 8 Temmuz 1918'de yeniden sadarete getirildi; mütareke girişimlerinin ardından 8 Ekim 1918'de istifasını sundu.
Cemiyetin kendini feshettiği son kongreye başkanlık ettikten sonra 1-2 Kasım 1918 gecesi Enver ve Cemal paşalarla birlikte bir Alman torpidosuyla yurt dışına çıktı ve Berlin'e gitti. Burada Ali Sai takma adıyla cemiyetin yurt dışındaki faaliyetlerini yönetti, Bolşeviklerle ve galip devletlerle temaslar kurdu, Mustafa Kemal Paşa ile de yazıştı. Damad Ferid Paşa hükümeti onu Divan-ı Harb-i Örfî'ye sevketti ve vezirlik rütbesi 1919'da geri alındı. 15 Mart 1921'de Berlin'de, Daşnaktsutyun'un İttihat ve Terakki ileri gelenlerinin öldürülmesine dair kararını uygulayan Soghomon Tehliryan tarafından öldürüldü; mahkeme jürisi katili beraat ettirdi. Naaşı 1943'te İstanbul'a getirilerek Hürriyet-i Ebediyye tepesine defnedildi. Madde yazarı M. Şükrü Hanioğlu'na göre ölümünden sonra yayımlanan hatıralarının ve kendisine atfedilen bazı belgelerin gerçekten onun kaleminden çıkıp çıkmadığı tartışmalıdır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “TALAT PAŞA” (M. Şükrü Hanioğlu)
Şehir: Edirne
Atıf: Padişahlar Atlası, “Talat Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/talat-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları