TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam · Son Osmanlı sadrazamı, 1909–1922

10 Şubat 1845'te Üsküdar'da doğdu. Kırım hanzadelerinden soylu ve varlıklı bir aileye mensuptu; Tuna ve çevresi kumandanlığı yapmış olan İsmail Hakkı Paşa'nın oğludur. Askerî okulda okudu, süvari mülazımıyken meslekten ayrılarak Babıali Tercüme Odası'na girdi. Liyakati ve çalışkanlığıyla kısa sürede yükseldi; 1872'den 1895'e kadar Roma, Viyana, Berlin, Atina ve Petersburg'da ikinci kâtiplik ve maslahatgüzarlık yaptı. On dört yıl Hariciye nazırlığında bulunarak II. Abdülhamid'in güvenini ve takdirini kazandı.
1908'de nazırlığının yanında Meclis-i A'yan üyeliği de verildi; 1909 Şubatında Kıbrıslı Kamil Paşa'nın istifasıyla hükümet dağılınca görevden ayrıldı. Londra elçiliğine atanmışken 31 Mart olaylarının yol açtığı hükümet bunalımında, hiçbir partiye bağlı olmayan ve herkesin güvenini kazanmış bir isim olarak 14 Nisan 1909'da hükümeti kurmakla görevlendirildi. II. Abdülhamid'in tahttan indirilip V. Mehmed'in padişah olmasının ardından, yirmi bir gün süren bu ilk sadaretini 5 Mayıs'ta bırakarak ayrıldı ve Londra elçiliğine döndü; bu görevde 1914'e kadar kaldı.
Savaş sonunda Talat Paşa'nın yerine hükümet kurmayı İttihat ve Terakki'nin süren müdahaleleri yüzünden kabul etmedi. Vahdeddin onu, Mondros Mütarekesi'nden sonra istifa eden İzzet Paşa'nın yerine 11 Kasım 1918'de sadarete getirdi; sadaretinin ikinci günü İtilaf donanması İstanbul'a girdi, padişah da çeşitli sebeplerle ve müttefiklerin ısrarıyla meclisi feshetti. Kabinede yapmak istediği değişiklikler yüzünden bir süre görevden ayrıldıysa da yeniden hükümeti kurmakla görevlendirildi. Kabineyi istediği gibi kurmasına rağmen iş göremeyen Tevfik Paşa 12 Ocak 1919'da istifa etti; ertesi gün yeniden sadarete getirildi ve 3 Mart 1919'da yerini Damad Ferid Paşa'ya bıraktı.
Ardından iki yıl Meclis-i A'yan reisliği yaptı ve Paris'teki barış konferansında murahhas olarak bulundu. 21 Ekim 1920'de Osmanlı Devleti'nin son kabinesini kurdu. 27 Şubat - 12 Mart 1921 tarihleri arasında toplanan Londra Konferansı'na, Ankara hükümetinin yanı sıra İstanbul hükümetini temsilen katıldı. Çok yaşlı ve hasta olduğundan salona koluna girilerek getirilen Tevfik Paşa, kendisine söz verildiğinde sözün asıl millet vekillerine ait olduğunu söyleyerek Ankara heyetine bıraktı.
Saltanatın 1 Kasım 1922'de kaldırılması üzerine 4 Kasım'da istifa ederek idareyi Ankara hükümetinin temsilcisi Refet Paşa'ya teslim etti. Kısa aralıklarla dört defa sadarete gelen ve toplam iki buçuk yıl kadar bu makamda kalan Tevfik Paşa'nın sadaretlerinin padişahın tahttan indirilmesine, İstanbul'un işgaline ve saltanatın kaldırılmasına denk gelmesi, bazı çevrelerce bahtsızlığına yorulmuştur. Madde yazarı Kemal Beydilli onu namuslu, dürüst, sabırlı, açık sözlü ve herkesin güvendiği biri olarak tanıtır ve en kritik anlarda sadarete getirilmesini bu meziyetlerine bağlar. 8 Ekim 1936'da öldü. Hatıraları, torunu A. Şefik Okday tarafından hayatına dair bir incelemeyle birlikte yayımlanmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “AHMED TEVFİK PAŞA” (Kemal Beydilli)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Ahmed Tevfik Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/ahmed-tevfik-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları