TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami ve külliye, 1568–1574
Mimar Sinan eseri

Külliyeyi Sultan II. Selim, Edirne'nin merkezinde, eski saray alanında Kavak Meydanı denilen yerde yaptırdı. Cami, medreseler ve arastanın doğu yönündeki dükkânlar Mimar Sinan tarafından 1568–1574 yılları arasında inşa edildi. Arastanın batı dükkânları, tonozlu örtüsü, dua kubbesi ve sıbyan mektebinin ise II. Selim'in ölümünden sonra, III. Murad döneminde Mimar Davud Ağa tarafından tamamlandığı kabul edilir.
Külliye, büyük bir dikdörtgen avlunun ortasındaki cami, güneydoğu ve güneybatıdaki iki medrese ile batıdaki arasta ve sıbyan mektebinden oluşur. Ova şehri Edirne'de yaklaşık 70 metrelik bir yükseltiye kurulan Selimiye, düz arazide her yönden ve çok uzaktan fark edilir; şehre yaklaşanlar önce 10-15 kilometreden minarelerini, sonra kubbesini görür. Madde yazarları, Sinan'ın burada isabetli yer seçimindeki ustalığını bir kez daha gösterdiğini belirtir.
Yazarlara göre Osmanlı mimarisinin ulaştığı en yüksek düzeyi temsil eden cami, 130 × 190 metrelik avlunun ortasında yükseltilmiş bir zemin üzerinde durur. Sekiz destekli merkezî plandaki yapıda, onikigen sekiz payeye oturan ana kubbe 31,30 metre çapında ve 42,25 metre yüksekliğindedir. Ayaklar duvarlara yaklaştırıldığı için kubbenin altında bölünmemiş, geniş ve ferah bir mekân elde edilmiştir. Mekân bütünlüğüne ulaşma çabalarının zirvesi sayılan Selimiye, yazarların ifadesiyle Süleymaniye dahil bütün sultan camilerini ve Ayasofya'yı geride bırakarak dünya sanat tarihine geçmiştir.
Dört minare ilk kez kubbeli ana mekânın köşelerinden yükselir; yivli gövdeli, üçer şerefeli minareler 70,89 metre yüksekliğindedir. Avlu tarafındaki minarelerde şerefelere birbirinden bağımsız üç ayrı merdiven çıkar; üç kişi birbirini görmeden ayrı şerefelere ulaşabilir. Mihrap bölümünü, hünkâr mahfilini ve minber köşkünü sır altı çiniler süsler. Müezzin mahfilinin sütunlarından birindeki ters lale motifi halk söylencelerine konu olmuştur.
Darülhadis Medresesi 1570–71'de tamamlandı ve ilk müderrisi 1572–73'te atandı. Ona simetrik yerleştirilen Darülkurra Medresesi, Sinan'ın darülkurraları arasında hücreli düzeniyle günümüze ulaşan tek yapıdır. Camiye gelir sağlamak için yapılan arasta 255 metre uzunluğunda ve 124 dükkânlıdır; iki kolunun kesiştiği yerde gösterişli bir dua kubbesi yükselir. Caminin mihrap yönünde III. Ahmed'in oğlu Şehzade Selim adına yapılmış açık bir türbe bulunur. Caminin batı yanındaki mahfiller ise kütüphane olarak düzenlenmiştir.
Darülhadis Medresesi, 1971'de kurulan Türk ve İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılıyor. Darülkurra Medresesi, Edirne ve çevresindeki vakıf yapılarından getirilen maden, çini ve hat eserlerinin sergilendiği Vakıflar Müzesi'ne dönüştürüldü. Sıbyan mektebini bir dernek kullanıyor, alt katı ise kahvehane olarak hizmet veriyor. Arastanın batısında eskiden bulunan iki katlı geniş avlulu han ve bazı yapıların yeri bugün park olarak düzenlenmiştir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SELİMİYE CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Selçuk Mülayim, Ahmet Vefa Çobanoğlu)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/selimiye-camii-ve-kulliyesi-edirne/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları