TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Sokullu Mehmed Paşa Camii (Havsa)

Eser · Cami, Havsa, 1576–1577

Tür
Cami
Yer
Türkiye
Yapım
1576–1577

Mimar Sinan eseri

Sokullu Mehmed Paşa Camii (Havsa)
Sokullu Mehmed Paşa Camii (Havsa) · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Sadrettin)
Haritayı 1576 yılında aç

Havsa'yı kuran menzil külliyesi

Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa, XVI. yüzyılın üçüncü çeyreğine kadar önemli bir yerleşim olmayan Havsa'ya geniş bir menzil külliyesi yaptırıp su getirtmiş ve kasabanın yeni banisi olmuştur. Cami, medrese, arasta, han, imaret, çifte hamam, tekke, köprü, çeşme ve sıbyan mektebinden oluşan külliye, günümüze ulaşmayan kitabesine göre 1576–77'de tamamlanmıştır. Sokullu külliyeyi kendinden önce ölen oğlu Kurd Kasım Paşa'nın mallarıyla yaptırdığı için yapı kaynaklarda ikisinin adıyla da anılır. Külliye, Sokullu'nun siparişiyle Mimar Sinan ve Hassa mimarları tarafından, Lüleburgaz'daki Sokullu külliyesine benzer biçimde yapılmış olmalıdır.

Kare planlı ve tek kubbeli cami sade fakat anıtsal bir görünüştedir; kubbeye geçiş mukarnas dolgulu tromplarla sağlanır, mermer mihrap ve minberi dikkat çeker. Kuzeyindeki üç bölümlü son cemaat yeri yalnız izlerinden bilinir; minare onarımla yenilenmiştir. Arastada cami ile hanın kapılarının açıldığı yerde 9 m açıklıklı bir dua kubbesi bulunur. Bugün cami, dua kubbesi, harap hamam, 1780'de eklenen sebil-çeşme ve birkaç kalıntı ayaktadır; arasta, han, imaret ve medrese günümüze ulaşmamıştır.

Kitabeler ve dua kubbesi

Külliyenin yapımında kullanılan mallar, 1543'te Mohaç'ta ve 1551'de Tımışvar'da bey ve beylerbeyi olarak görev yapmış olan Kurd Kasım Paşa'dan kalmıştı; Sokullu'nun da maddi katkısı olduğu sanılır. Sinan, Havsa'daki çalışmaları Edirne'de Selimiye Camii'ni inşa ettiği yıllarda yürütmüştür. Camiye asıl giriş arastadan bir taçkapıyla sağlanıyordu ve Evliya Çelebi'nin sözünü ettiği 1576–77 tarihli kitabe bu taçkapıdaydı. Yerinde bugün sonradan konmuş, eksik ve silik olduğu için tam okunamayan bir kitabe bulunur; harim kapısının üzerindeki kitabe de tam okunamamaktadır. Mezar taşları, caminin kuzey dışındaki yönlerinde geniş bir hazire olduğunu gösterir.

Lüleburgaz ve Payas'taki Sokullu külliyelerinde de benzeri bulunan dua kubbesi, dört desteğin kemerlerle bağlanıp pandantifli bir kubbeyle örtülmesinden oluşur. Doğu ve batıya doğru birer eyvanla genişleyerek doğudaki camiyi batıdaki hana bağlayan bu kubbenin altında bazı önemli törenler yapılırdı. Hamamın köşesindeki beş yüzlü sebil-çeşmenin taşkın çatısının ortasında barok bir kubbecik yer alır.

Arasta, han ve medrese

İçinden İstanbul-Edirne tarihi yolunun geçtiği arasta, karşılıklı dükkanların dizildiği, üstü açık bir sokak görünümündeydi ve külliyenin omurgasını oluşturuyordu. Evliya Çelebi'nin Havsa'da sözünü ettiği değerli eşyalarla dolu 300 kagir kemerli dükkan bu arasta olmalıdır. Evliya'nın 120 ocaklı olduğunu ve içinde 5000 hayvan barınabileceğini yazdığı han, bugün park olarak kullanılan arastanın batısındaki alanda yer alıyordu; imaret de büyük ihtimalle hanla hamam arasındaydı.

Gülçin Küçükkaya'nın restitüsyon denemesine göre medrese U planlıydı; caminin kuzeyinde onunla ortak avluyu paylaşıyor ve önünde bir revak dizisi bulunuyordu. Ahmed Badi Efendi'ye göre külliyede bir sıbyan mektebi de vardı. Cami avlusunun kuzeydoğusunda mihrap duvarına benzeyen yapı, Evliya'nın andığı tekke ya da bir namazgahın mihrabı olabilir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SOKULLU MEHMED PAŞA KÜLLİYESİ” (Mehmet Fatih Müderrisoğlu)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Sokullu Mehmed Paşa Camii (Havsa) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sokullu-mehmed-pasa-camii-havsa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları