TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Çapanoğlu Camii

Eser · Cami, Yozgat, 1779

Tür
Cami
Yer
Türkiye
Yapım
1779
Çapanoğlu Camii
Çapanoğlu Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, User:Matilabey)
Haritayı 1779 yılında aç

Anadolu'da Türk barokunun örneği

Yozgat'ın merkezinde, Cumhuriyet Meydanı yakınındaki cami halk arasında Büyük Cami ya da Ulucami diye anılır. Kesme taştan yapı iki evrelidir. 'İçeri cami' denilen güney bölümünü, kitabesine göre Bozok sancağı valisi Çapanoğlu Mustafa Bey 1779'da yaptırdı. Kuzeye eklenen 'dışarı cami' ise kardeşi Süleyman Bey tarafından 1793–94'te inşa ettirildi. Harimin büyük kısmını, köşelerde tromplara oturan 15,15 metre çaplı bir kubbe örter. Doğu cephesindeki kubbeli mekan Çapanoğulları ailesinin türbesidir ve girişi cami içindendir.

Yapı, Türk barokunun Anadolu'daki en önemli örneklerinden biridir; ancak aynı üsluptaki İstanbul yapılarından daha sadedir. Batı etkisi özellikle içeride görülür: taçkapı, mihrap ve minber renkli mermerle işlenmiş akantus yaprakları, istiridye nişleri ve 'C', 'S' kıvrımlarıyla süslüdür; duvarlar mermer görünümünde boyanmış, kalem işlerinde peyzaj ve natürmort tasvirlerine yer verilmiştir. Harimin üç duvarı boyunca Feth suresinin yazılı olduğu bir şerit uzanır. Elli dört pencereyle aydınlanan cami bugün bakımlı ve ibadete açıktır.

Vakfiyeler ve plan

Caminin üç vakfiyesi bilinmektedir: banisi Mustafa Bey'in 28 Aralık 1780, kardeşi Süleyman Bey'in 30 Eylül 1793 ve oğlu Abdülfettah Bey'in 7 Ocak 1798 tarihli vakfiyeleri. Ana kubbe iki kalın fil ayağına ve üç duvara oturur. Harimin kuzeyinde, iki kemerle üç bölüme ayrılan ve üst katı mahfil olarak düzenlenmiş enine bir bölüm vardır; iki yanı küçük kubbelerle, ortası aynalı tonozla örtülüdür.

İçeri caminin eski son cemaat yeri de bu örtü düzenini tekrarlar ve dört çifte sütunla bağlantılı sivri kemerlerle dışarı camiye açılır. Sekiz sütunlu giriş revakı daha geç bir tarihte eklenmiştir. Tek şerefeli minare, aslen içeri camiye ait olduğu için batı cephesinin ortasında kalmıştır.

Mermer ve kalem işi

Çifte sütunların sarımtırak mermer başlıkları iyon kıvrımlı kompozit başlıkları andırır. Bej, kirli beyaz ve yeşil mermerden mihrap iki yandan çifte sütunlarla sınırlanmıştır; renkli mermer minber de aynı gösterişli düzeni taşır. Son onarımlar kalem işlerine zarar vermiş, ancak mahfilin kubbe ve tonozundaki çiçek ve kıvrık dallı barok süsleme özgün kalmıştır; mahfil tonozundaki barok çerçeveli panolarda cami tasvirleri ve meyve resimleri vardır. Feth suresi lacivert zemin üzerine beyaz, girift bir nesihle yazılmıştır.

Avlu ve hazire

Geniş avlunun kuzeybatı köşesindeki şadırvan, eski parçalar da kullanılarak ilk biçimini hatırlatacak şekilde yeniden yapılmıştır. Abdest muslukları caminin kuzey duvarına bitişik, sütunlu bir sundurmanın altındadır. Hazire içeri camiyi dışarıdan neredeyse üç yönden kuşatır; yüksek bir duvarla çevrili avlunun doğu ve batıdan kapıları vardır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÇAPANOĞLU CAMİİ” (Enis Karakaya)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Çapanoğlu Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/capanoglu-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları