TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Bursa, XV. yüzyıl

Bursa'nın doğusunda şehre hakim bir tepede kurulan ve Emir Sultan'ın türbesini de içine alan külliyenin camisidir. Külliyenin çekirdeğini, Emir Sultan'ın Bursa'ya yerleşmesinden kısa süre sonra kurulan tekke oluşturur. Belgelere göre ilk cami ve çevresindeki yapılar, I. Mehmed ya da II. Murad döneminde şeyhin eşi ve Yıldırım Bayezid'in kızı Hundi Fatma Hatun tarafından yaptırıldı; kesin yapım tarihi bilinmiyor. Vakfiyesi 1470'te Fatih Sultan Mehmed tarafından düzenlendi. Külliyede ayrıca imaret, 1429 tarihli hamam, mektep ve medrese bulunuyordu.
Birçok kez onarılan ilk cami 1795–96 depreminde tamamen yıkıldı ve III. Selim tarafından 1804–1805'te yeniden yaptırıldı. Bugünkü cami 15,20 metre kenarlı, kare planlı ve tek kubbeli bir yapıdır; iç süslemesinde Osmanlı barok üslubu görülür. 1855 depreminden sonra minareleri Abdülaziz döneminde 1868–69'da yenilendi. Abdülmecid'in 1845'te onarttığı türbe de 1868'de Abdülaziz tarafından avlu revaklarıyla birlikte yeniden yapıldı. Külliyeden bugün cami, türbe, hamam ve çeşmeler ayaktadır.
III. Selim'in yaptırdığı caminin kubbesini taşıyan tromp kemerleri, duvarlardan içe ve dışa taşan on üç payeye oturur; dördü köşelerde, sekizi cephelerin yanlarında, biri mihrabın arkasındadır. Her cephede bir silme kuşağının üzerinde üç kemer yer alır; ortadaki kemer üç pencere içerir ve saçak hizasının üstüne taşar. Osmanlı mimarisinde pek görülmeyip Bizans yapılarında sık kullanılan bu ayrıntı, inşaatta Rum asıllı mimar ya da kalfaların çalışmış olabileceğini düşündürür. Harimi beden duvarlarındaki kırk dört ve kasnaktaki on iki pencere aydınlatır. Girişin üstündeki 1804–1805 tarihli manzum ihya kitabesinin üzerinde manzara resimleri dikkat çeker. İlk caminin biçimi tartışmalıdır: Albert Gabriel altı kubbeli, Ekrem Hakkı Ayverdi ise tek kubbeli bir yapı olduğunu kabul eder.
Enine dikdörtgen avlunun kıble yönünde cami, kuzeyinde türbe bulunur; revak sütunları beyaz mermerdir. Sekizgen mermer şadırvanın üzeri kubbe biçiminde bir tel kafesle örtülüdür. Türbede Emir Sultan, Hundi Fatma Hatun, oğulları Emir Ali ve iki kızları gömülüdür; zemini bugün avludan yaklaşık 1 metre aşağıdadır. Evliya Çelebi ile 1837'de Bursa'ya gelen Fransız seyyah Poujoulat türbenin içinin ve dışının renkli çinilerle kaplı olduğunu yazar; 1657 tarihli bir döküm de Evliya'nın anlattığı değerli eşyayı doğrular. Bugünkü türbenin cepheleri ve iç süslemesi empire üslubundadır.
Caminin kıble yönündeki tekke 1719'da yenilenmişti. Tekkelerin kapatılmasından sonra selamlık yıkılarak yerine bir ilkokul yapıldı; harem binası da 1979'da yıktırıldı, arsası daha sonra parka dönüştürüldü. Caddenin karşısındaki hamam 34,75 × 12,35 metrelik bir alana yerleşir ve sıcaklığında üç eyvanlı plan uygulanmıştır. Caminin güneyinde ve batısında dört çeşme vardır: ikisi 1743 tarihli olup camiyi onartan Darüssaade Ağası Moralı Beşir Ağa'nındır; biri 1838–39, biri 1851 tarihlidir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “EMÎR SULTAN KÜLLİYESİ” (M. Baha Tanman)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Emir Sultan Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/emir-sultan-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları