TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Baltacı Mehmed Paşa

Sadrazam, 1704–1706 ve 1710–1711

Baltacı Mehmed Paşa
Baltacı Mehmed Paşa, La Motraye'nin seyahatnamesindeki William Hogarth gravüründen (1723). · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1704 yılında aç

Osmancık'tan saraya

Bugün Çorum'a bağlı Osmancık'ta doğdu. Gençliğinde ilim merakıyla Trablus, Tunus ve Cezayir'e kadar gitti. İstanbul'a dönünce akrabası Hacı Sefer Ağa aracılığıyla saraya girdi; burada sırasıyla baltacılık, yazıcılık ve müezzinlik yaptı. Bu sırada Şehzade Ahmed ile yakın bir ilişki kurdu.

1703 Edirne Vak'ası sırasında asilerle yakın ilişki içinde bulundu ve III. Ahmed'in tahta çıkması için büyük gayret gösterdi. Yeni padişaha yakınlığı sayesinde hızla yükselmeyi umuyordu; ancak onu rakip gören Sadrazam Moralı Damad Hasan Paşa uzun süre terfi ettirmedi. 28 Kasım 1703'te mirahurluğa atandıysa da kısa süre sonra tahsildar olarak Trablus ve Halep taraflarına gönderilerek saraydan uzaklaştırıldı.

İlk sadareti

Kalaylıkoz Ahmed Paşa'nın sadaretinde İstanbul'a dönebildi ve 6 Kasım 1704'te vezirlikle kaptanıderya oldu. Madde, onun Kalaylıkoz Ahmed Paşa'nın azline yol açan birtakım tertiplere giriştiğini ve böylece 25 Aralık 1704'te sadarete geçtiğini belirtir. Bu ilk sadaretinde kendi taraftarlarını iş başına getirmekten başka önemli bir iş yapamadan 3 Mayıs 1706'da azledildi.

Ardından Erzurum valiliğine ve 1707'de Sakız muhafızlığına gönderildi. 21 Ocak 1709'da Halep valisi oldu.

Prut Seferi

18 Ağustos 1710'da Köprülüzade Numan Paşa'nın yerine ikinci kez sadrazam oldu. İlk iş olarak, İsveç Kralı XII. Şarl'ın (Demirbaş Şarl) Osmanlı topraklarına sığınmasıyla gerginleşen Osmanlı-Rus ilişkileriyle uğraştı. Kuzey sınırlarına saldıran Ruslara karşı açılan Prut Seferi'ne 19 Şubat 1711'de serdar-ı ekrem tayin edildi ve 9 Nisan 1711'de İstanbul'dan ayrıldı.

Hazırlıklar tamamlandıktan sonra yola çıkan ordu, 18 Temmuz 1711'de Prut nehri bataklıkları yakınında Rus kuvvetleriyle karşılaştı. Tarihte Prut Savaşı adıyla anılan ve dört gün kadar süren bu muharebede kuşatılıp çaresiz kalan Rus Çarı I. Petro, Osmanlıların isteklerini yerine getirecek bir barış önerdi. Baltacı Mehmed Paşa'nın da uygun görmesiyle 22 Temmuz 1711'de antlaşma yapıldı; III. Ahmed başlangıçta bundan memnun kalarak onu İstanbul'a çağırdı.

Azli, sürgünü ve değerlendirme

Ordusunu kuşatmadan kurtaran Çar Petro'nun vaatlerini yerine getirmemesi, İstanbul'da sadrazama karşı bir muhalefet oluşmasına yol açtı; antlaşmanın sonuçlarını almakta ağır davranması da yanlış yorumlandı. III. Ahmed'in emriyle Edirne'ye gelen Baltacı Mehmed Paşa'dan 20 Kasım 1711'de mühür alındı ve Aralık 1711'de kalebent olarak Midilli'ye sürüldü. Temmuz 1712'de Limni adasına gönderildi ve aynı yılın Eylülünde orada öldü; kabri Niyazi-i Mısri'nin gömülü olduğu hazirededir. Öldüğünde ellisini geçmişti; bir oğlu ve Fatma adlı bir kızı vardı. Madde yazarı onu hırslı, entrikaya meyilli ve devlet idaresinde pek kabiliyetli olmayan biri olarak değerlendirir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BALTACI MEHMED PAŞA” (M. Münir Aktepe)

İlgili padişahlar

Şehir: Çorum

Atıf: Padişahlar Atlası, “Baltacı Mehmed Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/baltaci-mehmed-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları