TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1713–1716
Haritayı 1713 yılında açİznik Gölü kıyısındaki Sölöz köyünde dünyaya geldi. Öldüğünde otuz beş yaşında olduğu bilindiğinden doğumunun 1682 dolaylarına düştüğü kabul edilir. Kaynaklarda Silahdar ve Damad unvanlarıyla da geçer; bazı Batı kaynaklarındaki “Cin” lakabının, Has Oda'da padişahı hokkabazlık ve sihirbazlık gösterileriyle oyalamasından kaldığı düşünülür. Babası, İstanbul'a gelip bazı paşaların kethüdalığını yapmış olan Hacı Hüseyin (bazı kaynaklarda Hasan) Ağa'dır.
II. Ahmed devrinin sonlarında küçük yaşta saraya alındı ve Enderun'un Kiler Odası'nda yetişti. Çorlulu Ali Paşa'ya intisap ederek II. Mustafa'nın has kulları arasına girdi. III. Ahmed tahta çıktıktan sonra da yerini korudu; Has Oda'da rikabdarlık ve çuhadarlıktan sonra dört yıl silahdarlık yaptı, 1708'de de padişahın musahibi oldu.
1709'da III. Ahmed'in kızı Fatma Sultan'la nikahlanarak ikinci vezirliğe yükseltildi. Kısa süre sonra rikab-ı hümayun kaymakamı olunca nüfuzu sadrazam tayinlerini etkileyecek kadar arttı: Çorlulu Ali Paşa'nın azlinde rol oynadı, Hoca İbrahim Paşa'nın sadarete gelmesine yardım etti. Bu sadrazamın kendisine karşı suikast hazırladığını öğrenince onu öldürttü ve 27 Nisan 1713'te mührü bizzat aldı.
Sadarette ilk işi, Prut Antlaşması'nın Rusya ve Lehistan'a ilişkin bazı maddelerini açıklığa kavuşturup Rusya'yı antlaşmaya uymaya zorlamak oldu. Karlofça'da kaybedilen yerleri geri alma siyasetini sürdürdü ve ilk hedef olarak Mora'yı seçti. Venediklilerin Akdeniz'deki Osmanlı ticaret gemilerini taciz etmeleri ve Karadağlıları kışkırtmaları üzerine Venedik'e savaş açıldı. Karadan yürüyen Serdarıekrem Ali Paşa ile denizden gelen Kaptanıderya Canım Hoca Mehmed Paşa Selanik'te birleşti; Gördüs, Anabolu, Argos, İnebahtı, Preveze, Modon, Koron ve Navarin'in alınmasıyla yarımada kısa sürede yeniden Osmanlı idaresine geçti. Mora, Eğriboz sancağı da eklenerek eyalet yapıldı ve “Mora fatihi” diye anılan Ali Paşa 11 Kasım 1715'te Edirne'ye döndü.
Venedik'in Avusturya ile ittifak etmesi üzerine, daha büyük hazırlık yapılmasını isteyen muhalifleri susturarak 24 Nisan 1716'da Avusturya seferine çıktı. Belgrad'daki istişarede Tımışvar tarafına gidilmesi önerisini kabul etmeyip Varadin yönüne yürüdü. Top ve mühimmatı eksik olan ordu, saldırının ertelenmesinin ardından ağır bir yenilgiye uğradı. Askeri cesaretlendirmek için at üstünde kılıçla hücuma kalkan Ali Paşa alnından vurularak 5 Ağustos 1716'da öldü; naaşı Belgrad Kalesi'ndeki Kanuni Sultan Süleyman Camii haziresine gömüldü.
Madde yazarı Abdülkadir Özcan'a göre üç buçuk yıl kadar sadrazamlık yapan Ali Paşa, kaybedilen toprakları geri alma girişimlerinin ilkinde başarılı olmuş, ikincisinde ise yenilerek yeni sorunlara zemin hazırlamıştır. İç işlerde para karşılığı ilmî rütbe verilmesini ve küçük yaşta müderris tayinini yasakladı, mali kayıtları düzene soktu, Haremeyn evkafını yeniden teşkilatlandırdı. Şehzade Camii yanındaki konağında kurduğu kütüphane ve kitap ihracını yasaklaması kitaba verdiği önemi gösterir. Sölöz'de bir cami, Anabolu'da da cami ve medrese yaptırdı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ŞEHİD ALİ PAŞA” (Abdülkadir Özcan)
Şehir: Belgrad
Atıf: Padişahlar Atlası, “Şehid Ali Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/sehid-ali-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları