TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1718–1730
YZEski adı Muşkara olan Nevşehir'de tahminen 1662'de doğdu. Babası İzdin voyvodası olarak bilinen Sipahi Ali Ağa, annesi Fatma Hanım'dır. 1689'da akrabalarını görmek ve iş bulmak için İstanbul'a geldi; bir akrabasının aracılığıyla sarayın önce Helvacılar, ardından Baltacılar Ocağı'na girdi ve Eski Saray'ın vakıflar kâtipliğine kadar yükseldi. Darüssaade ağasının yazıcı halifesi olarak Edirne Sarayı'na çağrılınca Şehzade Ahmed'i yakından tanıdı ve onun güvendiği adam oldu. 1703 Edirne Vak'ası'ndan sonra Darüssaade yazıcılığında altı yıl kaldı; defalarca gelen vezirlik tekliflerini kabul etmedi.
Padişaha yakınlığını kıskananların çabasıyla 1709'da saraydan uzaklaştırıldı, malları müsadere edilip Edirne'ye sürüldü. Sonra mevkufatçı olarak Şehid Ali Paşa'nın 1715 Mora seferine katıldı. Petervaradin seferinde sadrazamın şehit düşmesi üzerine aldığı tedbirlerle orduyu dağılmaktan kurtardı ve sadaret mührünü Edirne'de padişaha teslim etti.
Bundan sonra III. Ahmed onu yanından ayırmadı; hızla terfi ettirerek 1716'da vezirlikle rikab-ı hümayun kaymakamı yaptı, 1717'de de Şehid Ali Paşa'dan dul kalan kızı Fatma Sultan'la evlendirdi. 1717–1718 Avusturya seferleri sırasında, savaş halindeki bir devletin başına geçmekten kaçınarak sadaret tekliflerini geri çevirdi; mütareke görüşülürken 9 Mayıs 1718'de sadrazamlığı kabul etti. III. Ahmed ona, öteki sadrazamlardan farklı olarak kendi kullandığı tuğralı zümrüt mührü verdi. İngiltere ve Hollanda elçilerinin aracılığıyla 21 Temmuz 1718'de imzalanan Pasarofça Antlaşması'yla Küçük Eflak, Tımışvar ve Belgrad Avusturya'ya bırakılırken Mora Osmanlı Devleti'nde kaldı.
Madde yazarına göre İbrahim Paşa kaybedilen toprakları geri almak için sefer peşinde koşacak yapıda değildi; uzun yıllardır yenilgiyle biten savaşları unutturacak bir barış dönemi istiyordu. Yoklamalar ve yeni vergilerle tasarruf sağladı; 1721 başında hazine bütün masraflar çıktıktan sonra fazla verdi. Bu gelirlerle Nevşehir'de ve İstanbul'da çok sayıda cami, medrese, çeşme, sebil, kütüphane, köşk ve yalı yaptırdı. Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'nin sefaretnamesinin etkisiyle Kâğıthane'yi Fransız saray bahçelerine benzetmeye çalıştı; iki ayda tamamlanan Sadabad İstanbul'un en gözde mesiresi oldu. Sonradan “Lale Devri” diye anılacak bu dönemin yapıları ve kitabeli çeşmeleri onun sadaretinin ihtişamını yansıtır.
Sık görülen yangınlara karşı Fransız mühtedisi Davud Ağa'ya tulumbalı bir söndürme teşkilatı kurdurdu; ilk Türk matbaası da 1727'de onun zamanında kuruldu. 1725'te alim ve kâtiplerden oluşan otuz iki kişilik bir ilim heyeti oluşturuldu, çeşitli tarih eserleri Türkçeye çevrildi.
1724'te Rusya ile imzalanan İran Mukasemenamesi ile Batı İran toprakları iki devlet arasında paylaşıldı; ancak bunu kabul etmeyen Afganlılarla başlayan savaşta ordu beklenmedik bir yenilgiye uğradı. Madde yazarına göre geniş halk kesimlerindeki sefalet, yeni vergiler, göçlerin yol açtığı işsizlik ve sadrazamla yakınlarının eğlencelerine duyulan öfke, ona karşı hoşnutsuzluğu büyüttü. 1730'da patlak veren Patrona Halil İsyanı karşısında III. Ahmed, ısrarlar üzerine çok sevdiği damadını ve onun damatlarını feda etmek zorunda kaldı. İbrahim Paşa 1 Ekim 1730 sabahı sarayda öldürüldü ve cesedi isyancılara teslim edildi.
Madde yazarı M. Münir Aktepe onu dirayetli, cömert, ileri görüşlü ve yenilik taraftarı biri olarak tanıtır; akrabalarını fazlasıyla koruduğunu ve rakip gördüklerini merkezden uzak tuttuğunu da belirtir. Hafız Osman'dan hat meşk etmiş, devrin alim, şair ve sanatkarlarını himaye etmişti.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “DAMAD İBRÂHİM PAŞA, Nevşehirli” (M. Münir Aktepe)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Nevşehirli Damad İbrahim Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/nevsehirli-damad-ibrahim-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları