TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Burmalı Mescit

Eser · Mescit, İstanbul, 1497

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1497
Burmalı Mescit
Burmalı Mescit · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, vlyalcin)

Burmalı minareli küçük mescit

Şehzade Camii'nin dış avlu duvarının az ilerisinde, Bozdoğan Kemeri'nin Marmara tarafında bulunur. Kapısı üstündeki kitabe yeri boştur. Ayvansarayi'ye göre Mısır kadılarından Emin Nureddin Osman Efendi tarafından yaptırılmıştır. Banisi 1554'te ölüp mescidin yanına gömüldüğü için XVI. yüzyıl eseri sanılmış, kapısının yanına 1540 tarihli bir levha bile konmuştur; oysa mescidin Nisan 1497 tarihli bir vakfiyesi bulunduğu bilinmektedir. Böylece Mimar Sinan'ın yaptığı Şehzade Camii'nden çok önce var olduğu anlaşılır.

Kare planlı harimi ahşap bir çatıyla örtülüdür; dört mermer sütunlu son cemaat yerinde devşirme sütunlar kullanılmıştır. En önemli özelliği, yuvarlak gövdesi şerefeye kadar burmalı çubuklar halinde örülmüş minaresidir; bunun için özel yapılmış yarım yuvarlak kenarlı tuğlalar kullanılmıştır. Bu minare, eski Türk mimarisindeki çubuklu minarelerin İstanbul'daki nadir örneğidir. Cumhuriyet döneminde kadro dışı bırakılınca harap olan, bir süre marangoz atölyesi olarak kiraya verilen yapı 1961'de Vakıflar tarafından mimar Cahide Tamer yönetiminde onarılmış ve yeniden ibadete açılmıştır.

Vakıflar ve hazire

Mescit, 1546'da yazılan İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri'nde Emin Nureddin Mescidi adıyla kayıtlıdır. İstanbul'daki pek çok hücre, dükkan ve ev ile Zağra Eskihisarı ve Gebze'deki hamamlar ve Hereke'deki değirmen evkafındandı; başka hayır sahipleri de buraya vakıflar bırakmıştı. Bunlardan Ayşe Hatun'un ve Ali Subaşı'nın mülkleri, 1543–1548 yıllarında Şehzade Camii'nin yapımı için padişah emri ve şer'i izinle istimlak edilmiştir.

Banisinin 1554 tarihli mezarı soldaki hazirededir; Eyice'ye göre Emin Nureddin Efendi mescidi yirmi beş otuz yaşlarındayken yaptırmış ve ileri yaşta ölmüş olmalıdır. Hazirede ayrıca 1759–60'ta İzmit'te idam edilen Müezzinzade Halimi Mustafa Paşa ile yeğeni hattat İbrahim Ağa'nın (ö. 1753–54) kabirleri vardır. Mustafa Paşa'nın babası Ali Efendi mescidin müezzinliğini yapmış, paşanın konağı da mescidin karşısında bulunuyordu.

Yangın, ihmal ve yapı malzemesi

Mescit, devlet ileri gelenlerinin konaklarının toplandığı bir semtteydi; XIX. yüzyılda önündeki arazide Rifat Paşa ile Ahmed Muhtar Paşa'nın konakları vardı. 1911 Uzunçarşı-Mercan yangınında çevresi kül olmuş, mescit fazla zarar görmese de cemaatsiz kalmıştır. 1936'da içi moloz dolu dört duvardan ibaretti; Atatürk Bulvarı'nın buradan geçirilip mescidin yıktırılması da düşünülmüş, bu projeden vazgeçilmiştir.

Minare kürsüsü, pabucu ve ana mekanın duvarları kesme küfeki taşından, son cemaat yeri taş ve tuğla dizileriyle örülmüştür. Çok yıpranan devşirme sütun ve başlıklar 1961–1962 onarımında yine devşirme gövdeler ve şehrin çeşitli yerlerinden toplanan başlıklarla değiştirilmiştir. Aydın Yüksel mescidin aslında kubbeli olabileceğini ileri sürer, ancak bunu destekleyen bir iz bulunamamıştır. Minarenin benzerleri Amasya'daki Burmalı Minare Camii'nde ve Edirne Üç Şerefeli Cami'nin minarelerinden birindedir. Vakfiyede kayıtlı sıbyan mektebi ve çeşmeler zamanla ortadan kalkmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BURMALI MESCİD” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Burmalı Mescit · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/burmali-mescit/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları