TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Külliye, Edirne, 1484–1487/88

II. Bayezid'in Edirne külliyesi Tunca nehrinin kuzey kıyısında kurulmuştur; iki yanında tabhaneler bulunan cami ile aşhane-imaret, mutfak, erzak ambarı, medrese, darüşşifa ve hamamdan oluşur, bölgeyi şehre bağlayan köprü de külliyeye aittir. Kili ve Akkirman seferine çıkmak için Mayıs 1484'te Edirne'ye gelen sultan temeli burada konakladığı günlerde attırmış, kitabeye göre cami 893 (1487–88) yılında tamamlanmıştır. Cümle kapısı üzerindeki kitabenin metni Zenbilli Ali Efendi'ye, hattı Şeyh Hamdullah'a aittir.
Üç vakfiyesi bilinen külliyenin gelirleri XV. yüzyıl sonunda 782.930 akçe iken XVI. yüzyılın ikinci yarısında 1.552.131 akçeye çıkmıştır. Külliyede 147 görevli maaş alıyor, medresedeki on sekiz öğrencinin her birine günde iki akçe veriliyordu. Tefsir, hadis, fıkıh, kelam ve tıp gibi konulardaki kitaplardan oluşan kırk iki ciltlik küçük bir kütüphane de vardı.
Kubbeli revaklarla çevrili avludan girilen caminin kare harimini, yaklaşık 20 m. çapında ve içten 31 m. yüksekliğe ulaşan tek bir kubbe örter. Harimin sol köşesindeki hünkâr mahfilinin Osmanlı sanatında ilk örnek olduğu kabul edilir. Mermer minber emsalleri arasında en güzellerinden biridir; taşkınlarda alt kısımları çürüyen ahşap kapı kanatları korunmak için Edirne müzesine kaldırılmıştır. Evliya Çelebi, avluda sultanın kendi eliyle diktiği dört selvi ağacından söz eder; bunlardan bugün iz kalmamıştır. Caminin iki yanına bitişik tabhaneler, dört eyvan ve köşelerde dört oda şemasındadır; madde, camiye bitişik tabhane geleneğinin burada en anıtsal ifadesini bulduğunu belirtir. Çifte minare tabhanelerin dış köşelerindedir ve kürsüleri Türk sanatında az rastlanan süslemelere sahiptir.
On sekiz hücreli medresede vakfiyeye göre on sekiz öğrenci barınıyordu; İbn Kemal de burada hocalık yapmıştır. Buranın bir tıp medresesi olduğu iddiası madde yazarına göre sağlam bir temele dayanmaz. Darüşşifa hakkında Evliya Çelebi, akıl hastalarının musikiyle tedavi edildiğini ve haftada üç gün hastalara konser verildiğini yazar. Altıgen sofasına altı eyvan açılan üçüncü bölümüyle darüşşifa, madde yazarına göre Türk hastahane mimarisinin benzeri olmayan değerli bir eseridir.
Tunca kıyısındaki konumu yüzünden külliye XIX. yüzyılda taşkınlardan çok zarar görmüştür; caminin iç duvarlarındaki izler suyun insan boyuna kadar yükseldiğini gösterir. Darüşşifa 1876 harbine kadar çalışmış, Balkan Harbi sırasında kapanıp harap olmaya terk edilmiştir. Çifte hamam 1893–94'te Vakıflar'ca yıktırılmış, taşları set yapımında kullanılmıştır. Son yıllarda bazı bölümler onarılmış, Tunca kıyısına yapılan setle her kış içeri su dolması önlenmiş, darüşşifa da tamir edilerek Trakya Üniversitesi'ne verilmiştir. 1827'de iki Fransız tarafından çizilen rölöve, 1830'da Çar I. Nikola'ya sunulan bir albümde yayımlanmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BEYAZIT II CAMİİ ve KÜLLİYESİ” [Edirne] (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “II. Bayezid Külliyesi (Edirne) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/ii-bayezid-kulliyesi-edirne/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları