TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Sofular Camii

Eser · Cami, Merzifon, XV. yüzyıl sonu

Tür
Cami
Yer
Türkiye
Sofular Camii
Sofular Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, LordReco)

Hem cami hem darülhadis

Sofular mahallesindeki, Darülhadis Camii ya da Abdullah Paşa Camii adlarıyla da anılan yapıyı, II. Bayezid devri devlet adamlarından Beylerbeyi Hacısinanbeyzade Abdullah Paşa (ö. 1490–91) cami ve darülhadis olarak yaptırmıştır. Vakfiyesini 1501–02'de banisinin oğlu Defterdar Abdülkerim Bey düzenlemiş, 1505'te yapının doğusuna bir darülkurra ekletmiştir; bu bölüm günümüze ulaşmamıştır. Osmanlı devri boyunca ünlü muhaddislerin ders verdiği yapı bugün bakımlıdır ve yalnız cami olarak kullanılmaktadır.

Eğimli arazide iki set üzerine kurulan yapıya, banisinin adını ve inşa tarihini veren kitabeli cümle kapısından girilir. Kapıyı kapalı avlu niteliğinde, yıldız tonozlu ve aydınlık fenerli bir sofa izler. Sofanın iki yanında ocaklı ikişer darülhadis hücresi, karşısında dershane olarak da kullanılan kubbeli harim yer alır; doğudaki hücreyle harim arasında Abdullah Paşa'nın kabri bulunur. Ahşap kapı kanatları özgündür. Osmanlı mimarisinde benzeri olmayan bu tasarım, kapalı avlulu medreselerle tabhaneli camiler arasındaki bağlantıyı somutlaştırır.

Dış cephe ve kapalı avlu

Moloz taşla örülen duvarlar yer yer üç sıra tuğla hatılla donatılmış, köşeleri iri kesme taşlarla güçlendirilmiştir. Kuzey cephesinin ekseninde, önündeki sahanlığa iki yönlü merdivenle çıkılan basık kemerli cümle kapısının üstünde sülüs hatlı Arapça kitabe ve bir tepe penceresi yer alır; kapının sokaktan yüksekte kalması cepheyi heybetli gösterir. Kareye yakın kapalı avluyu örten basit yıldız tonozun merkezine sekizgen prizma biçiminde bir aydınlık feneri oturtulmuştur. Basık çapraz tonozlu darülhadis hücreleri tuğla bacalı ocaklar ve dolap nişleriyle donatılmıştır; doğudaki hücre ile harim arasındaki verev geçit, bir zamanlar darülkurranın bulunduğu avluya açılır.

Harim ve minare

Avludan yüksekte kalan kare planlı harime basamaklarla çıkılır. Pandantifli kubbe dört pencereli, on iki köşeli bir kasnakla yükseltilmiş, ağırlığı dört sivri kemerle kesme taş köşe payelerine aktarılmıştır. Bugün süslemesiz olan harimde mihrabın düşey yivli kavsarası dikkat çeker. Cümle kapısı ile harim kapısının özgün ahşap kanatlarındaki yazılar ve şakayıklı, rumili oymalar II. Bayezid devri özelliklerini yansıtır. Kuzeydoğu köşedeki minare, almaşık örgülü kare kaide üzerinde baklavalı pabuç, altıgen tuğla kasetlerle bezeli silindirik gövde, düşey yivli şerefe, kısa petek ve kurşun kaplı konik ahşap külahtan oluşur.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “DÂRÜLHADİS CAMİİ” (M. Baha Tanman)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Sofular Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sofular-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları