TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Edirne, 1435–1436

Edirne'de Saray ovasına bakan bir tepedeki Muradiye Külliyesi; cami, mevlevihane, imaret, çeşme ve mektepten oluşuyordu. Caminin kapısındaki kitabe 1435–36 yılını verir; bugün kayıp olan II. Murad vakfiyesinin ise 1427 tarihli olduğu bilinir. Mimarı belli değildir, mimar Şehabeddin'in eseri olduğu düşünülür. Kesme taştan yapılan cami tabhaneli (zaviyeli) planlıdır: arka arkaya iki kubbeli mekanın yanlarında ocaklı tabhane odaları yer alır.
Dıştan sade olan cami, içteki mavi-beyaz altıgen çinileri ve 3,65 × 6,35 metrelik renkli sırlı çini mihrabıyla tanınır; mihrap, teknik ve üslup bakımından Bursa Yeşilcami'den sonra gelen en güzel örnek sayılır. Çinilerin birçoğu 2001'de tahrip edilip çalınmıştır. 1752 depreminde yıkılan yeşil çinili minare I. Mahmud döneminde sade olarak yeniden yapılmış, 1957 depreminde bir kez daha yıkılıp yenilenmiştir. 2005'te bir restorasyon tamamlanmıştır. Mevlevihane 1935'ten sonra yıkılmış, külliyenin öteki yapıları da ortadan kalkmıştır; cami bugün ibadete açıktır.
Set duvarlarıyla çevrili külliyeye esas giriş, güneydeki anıtsal kapıdan sağlanır; Empire üslubundaki bu kapıda hattat Rakım imzalı Sultan Mahmud tuğrası görülür. Tuğla örgülü son cemaat yerinin yuvarlak kemerli beş gözünü ortada yüksek bir kubbe, yanlarda ikişer aynalı tonoz örter. Mukarnas kavsaralı mermer taçkapıdan sonra prizmatik üçgenlere oturan, aydınlık fenerli birinci kubbeye, ardından Türk üçgenleri üzerindeki kubbeli esas ibadet mekanına girilir. Yanlardaki tabhane odalarının her birinde bir ocak ve dört duvar nişi vardır; 2005 restorasyonunda kuzeydoğudaki payede bir çeşme ortaya çıkarılmıştır.
Mavi-beyaz altıgen çinilerin aralarını dolduran firuze üçgenler yıldızlar oluşturur. Mihrapta kartuş içinde II. Murad'ın adı ile sülüs ve kufi hatla Al-i İmran suresinden ayetler yer alır. Yapıda dört ayrı dönemin kalem işi vardır: en eskisi kırmızı zemin üzerine siyah tahrirli beyaz, sarı ve lacivert bezemedir; 1752 depremi sonrasına ait olduğu tahmin edilen bir tabaka tabhanelerde, hayali bir mimari işlenen XIX. yüzyıl tabakası ise mihrap duvarının üst bölümündedir. Mihrabın batısındaki çerçeveli taşın halk arasında Kabe taşı diye tanınması, camiyi Edirne'de Eskicami'den sonra ikinci önemli ziyaret yeri yapmıştır. Taçkapı kemerinin tepesindeki Mevlevi sikkesi biçimli kırmızı taş kakma tasavvufi simgeler bakımından önemlidir.
Caminin kuzeyindeki mevlevihanede semahane, harem dairesi, derviş hücreleri, dede odaları, imaret, türbe ve kütüphane bulunuyordu; kitaplardan bir kısmı bugün Konya Mevlana Dergahı'nda, bir kısmı Selimiye Camii Kütüphanesi'ndedir. İmarette dervişlere, talebeye ve misafirlere yemek verilir, ayrıca minarenin gölgesinin düştüğü yere kadar olan evlere her gün fodla, perşembeleri pilav ve zerde dağıtılırdı. Tekke şeyhlerinin türbesi 1925'te yıktırılmış, mezarlar cami hazıresine taşınmıştır. Hazirede mevlevihanenin ilk iki şeyhi Celaleddin Çelebi ve Cemaleddin Çelebi ile Şeyhülislam Musa Kazım Efendi'nin mezarları vardır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MURÂDİYE KÜLLİYESİ” (Nesrin Çiçek Akçıl, Cebe Özer)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Muradiye Camii (Edirne) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/muradiye-camii-edirne/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları