TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Cağaloğlu Hamamı

Eser · Hamam, İstanbul, 1741–1742

Tür
Hamam
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1741–1742
Cağaloğlu Hamamı
Cağaloğlu Hamamı · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, OrkutMuratYilmaz)
Haritayı 1741 yılında aç

Ayasofya kütüphanesinin vakıf hamamı

Ayasofya Meydanı'ndan Cağaloğlu'na uzanan Yerebatan caddesi üzerindeki hamam, Sultan I. Mahmud'un Ayasofya Camii içinde kurdurduğu kütüphaneye gelir sağlamak için yaptırılmıştır. Semt de hamam da adını, konağı bu çevrede bulunan Cağaloğlu Sinan Paşa'dan alır. 1740 tarihli fermanlar inşaat için Marmara Adası'ndan mermer getirildiğini gösterir; kapı üstündeki manzum kitabe ise yapının 1741–42'de I. Mahmud tarafından yaptırıldığını bildirir. Hamamı 1916–17'de inceleyen H. Glück, işletmecinin yapıyı Hüsrev adlı bir mimara bağladığını ihtiyatla aktarır.

Erkekler ve kadınlar bölümü olan bir çifte hamamdır. Erkekler kısmının 14 × 14 metrelik soyunmalığını büyük bir kubbe örter, ortasında barok üslupta mermer bir şadırvan havuzu vardır. Sıcaklık bölümü, sekiz sütunun oluşturduğu bir sekizgenin üç yanına taşan kubbeli eyvanlar ve köşelerdeki dört halvet hücresiyle başka hiçbir Türk hamamında görülmeyen bir düzene sahiptir. Barok ayrıntıları Türk sanatında yabancı akımların başlangıcına işaret eder. III. Mustafa'nın 1768'de şehirde yeni hamam yapılmasını yasaklamasıyla İstanbul'un son büyük çarşı hamamı olmuştur. Hamam bugün de işletilmektedir.

İnşa belgeleri

Ahmed Refik'in yayımladığı arşiv belgeleri inşaatın seyrini gösterir. Haziran 1740 tarihli bir hükümle Marmara Adası naibine, iskeleye indirilen mermerler yetmediği için ocaktan çıkarılan sütun ve diğer mermerlerin indirilmesi emredilmiştir. Aynı yıl gönderilen başka bir emirle Büyük Bent'ten getirilen suyun Ayasofya makseminden bir miktarının hamama ayrılması istenmiş, yılın sonlarına doğru yeniden mermer istenmesi inşaatın henüz bitmediğini göstermiştir. R. Walsh'ın 1838'de yayımlanan kitabındaki Thomas Allom gravürünün bu hamamı tasvir ettiği yolundaki söylenti, hamamın o tarihlerde bile yabancıların girdiği bir yer olduğunu düşündürür.

Erkekler ve kadınlar kısımları

Cadde seviyesi yükseldiği için erkekler kısmına merdivenle inilir; girişin önünde Türk mimarisinin hiçbir dönemine uymayan, garip biçimli mermer kemerli bir dış kapı vardır. Soyunmalığın kubbesine geçiş dilimli tromplarla sağlanmış, kubbenin ortasına bir aydınlık feneri açılmıştır. Ilıklıkta dört sütun, ortadakiler geniş, yanlardakiler dar dokuz bölüm oluşturur; sütun başlıkları üst köşeleri volütlü, ortaları oval madalyonlu ve barok dört yaprakla süslüdür. Halvete yalnız 0,70 metre genişliğinde bir kapıdan geçilir; 12,50 metre kenarlı kare bir mekandır. Kadınlar kısmının girişi yan sokaktadır; buradaki halvetin köşe hücreleri perde duvarlarla ayrılmamıştır. Her iki bölümün dışında boydan boya bir su deposu uzanır.

Hamam mimarisindeki yeri

Semavi Eyice, Cağaloğlu Hamamı'nı dört eyvanlı ve dört halvet hücreli tipin Süleymaniye, Çemberlitaş ve İznik'teki Yeni Hamam'la temsil edilen çeşitlemesinin çok değişik ve yeniliklerle dolu bir örneği sayar. Sultan vakfı olduğu açıkça bilinen yapının özel mülkiyette değerine uygun bir ilgi görmemesini üzücü bulur; 1917'de Glück'ün güçlükler yüzünden çok eksik çizebildiği planın yerine daha iyi bir rölövenin hala yapılmamış olmasını da büyük bir eksiklik olarak değerlendirir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “CAĞALOĞLU HAMAMI” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Cağaloğlu Hamamı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/cagaloglu-hamami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları