TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Tombul Camii

Eser · Cami, Şumnu, 1744

Tür
Cami
Yer
Bulgaristan
Yapım
1744
Tombul Camii
Tombul Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Vammpi)
Haritayı 1744 yılında aç

Şumnu'da Şerif Halil Paşa'nın eseri

Şumnu'nun eski Çömlekçiler mahallesinde bulunan cami; medrese, kütüphane ve mektepten oluşan Şerif Halil Paşa Külliyesi'nin merkezidir ve halk arasında Tombul Cami adıyla bilinir. Kapısındaki kitabeye ve vakfiyesine göre külliye 1744'te Şerif Halil Paşa tarafından, dedesi Şaban Bey'in yaptırdığı caminin yerine inşa ettirilmiştir. Vakfiye, yapının bir kilise temelleri üzerine kurulduğu yolundaki iddiaların doğru olmadığını gösterir. 15 × 15 metrelik kare planlı cami kubbeyle örtülüdür; kubbenin çevresindeki payanda kuleleri yapıya hareketli bir görünüm verir. Tek şerefeli minaresi 40 metredir; iç süslemelerde Lale Devri'ni yansıtan barok motifler kullanılmıştır.

Caminin batısında dokuz hücreli, revaklı avlulu bir medrese, onun kuzeyinde de üst katı kütüphane olan iki katlı bir bina bulunur. Kendisi de hattat olan Şerif Halil Paşa, medresede hat öğretilmesini vakfiyesinde şart koşmuştur; kütüphanede 5000 kitap bulunduğu söylenir. 1970'lerden beri onarım gören cami, 1980'lerde Bulgaristan'da Türklere uygulanan baskı döneminde zarar gördü ve 2004'te yeniden restore edildi.

Kubbe ve iç süsleme

Caminin alttaki kare kütlesinin her köşesine dört büyük payanda kulesi, sekizgen kısmın köşelerine ise aynı yükseklikte daha ince kuleler yapılmıştır. İçleri boş olan bu kubbeli kuleler, statik amaçlı sanılsa da daha çok görsel bir etki için tasarlanmıştır. Kubbeye geçiş dilimli tromplarla sağlanır. Kuzeyde dört sütuna oturan beş kubbeli bir son cemaat yeri vardır.

Duvar kalınlığını aşmayan sade mihrap nişinin üstü altı sıra mukarnaslıdır; mihrabın üst köşelerinde kabartma çerçeveli iki Kabe tasviri bulunur. Minber ve mahfil ahşaptır. Kalem işlerinde kırmızı, mavi, lacivert, kahverengi, açık yeşil, turuncu ve kobalt mavisi gibi renkler kullanılmıştır. Restorasyonda, boya ve badanayla kapanmış olan mahfil altındaki ahşap tavanın ve minber aynalıklarının bezemeleri ortaya çıkarılmıştır. Cami 1970'lerde hem müze olarak gezilebiliyor hem de ibadete açık bulunuyordu.

Medrese, kütüphane ve kuşevleri

Cami avlusuna yedi basamaklı bir merdiven ve taçkapıyla, medreseye ise daha sağdaki tek kanatlı ahşap bir kapıyla girilir. Revaklı medrese avlusunun ortasında bir şadırvan vardır. Kütüphane binası, taş kemerlerin desteklediği bir çıkmayla sokağa taşar. Caminin güneyinde hazire, doğusunda imaret ve müftülük yapıları bulunur.

Rusçuk, Eski Cuma ve Niğbolu'daki yapıların kitabelerini yazan birçok hattat bu medresede yetişmiştir. Kütüphanenin kitapları arasında, bugün Sofya Millî Kütüphanesi'nde bulunan, 1556'da Kahire'de yazılmış ve yetmiş harita içeren İdrisi'nin Nüzhetü'l-müştak adlı eserinin güzel bir kopyası vardır. Caminin sekizgen gövdesinde ve destek kubbesinde üç, kütüphanenin cephelerinde on iki kuşevi yer alır; medresenin dış yüzünde de kuşevi kalıntıları görülür.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ŞERİF HALİL PAŞA KÜLLİYESİ” (Neval Konuk)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Tombul Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/tombul-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları