TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1732–1755 (üç kez)
Haritayı 1732 yılında aç4 Haziran 1689'da İstanbul'da doğdu. Babası aslen Giritli olan Hekimbaşı Nuh Efendi'dir. İyi bir öğrenim gördükten sonra III. Ahmed devrinde silahşor olarak saraya girdi ve kapıcıbaşılığa yükseldi. Şehid Ali Paşa'nın sadaretinde Zile voyvodalığıyla İstanbul'dan uzaklaştırıldı; Nevşehirli Damad İbrahim Paşa zamanında ise yeniden yükselişe geçerek 1722'de Adana valisi oldu ve bölgedeki bazı Türkmen aşiretlerini itaat altına aldı.
Köprülüzade Abdullah Paşa'nın maiyetinde katıldığı İran seferinde Tebriz'in fethindeki başarısıyla 1725'te vezirlik ve Anadolu beylerbeyiliği aldı; ertesi yıl Şark seraskeri ve Tebriz muhafızı oldu. 1727'de Afgan Şahı Eşref Han'a karşı Rusya'dan gelecek yardım konusunda bir Rus generaliyle görüştü ve Hemedan musalahasında büyük gayret gösterdi; ancak kethüdası başta olmak üzere bazı adamlarının halka zulmetmesi yüzünden bu bölgeden uzaklaştırıldı. Patrona İsyanı'nın ardından Tebriz yeniden İranlıların eline geçince Erzurum valisi ve Revan seraskeri yapıldı; önce Urmiye'yi, sonra boşaltılan Tebriz'i aldı.
Bu başarının ödülü olarak 12 Mart 1732'de sadrazam oldu. Üç yılı aşan ilk sadaretinde Avrupa'daki gelişmeleri yakından izledi. Rusya ile savaşı kaçınılmaz gördüğünden doğu cephesini güvene almak için Nadir Şah'ın barış teklifine sıcak baktı; fakat bu barışa karşı çıkan Köprülüzade Abdullah Paşa'nın etkisiyle 15 Temmuz 1735'te azledilip Midilli'ye gönderildi. Bosna valiliği sırasında Avusturya'ya karşı başarılı savaşlar verdi ve 1739 Belgrad Antlaşması görüşmelerine bizzat katıldı.
21 Nisan 1742'de ikinci kez sadarete geldi. Bu dönem İran seferi hazırlıklarıyla geçti; seferin uzaması I. Mahmud'u kızdırınca 23 Eylül 1743'te yine Midilli'ye sürüldü. III. Osman tahta çıktıktan sonra 15 Şubat 1755'te üçüncü kez mühür aldıysa da padişahla sert bir tartışma yaşadı ve üç ay sonra azledildi. Kızkulesi'ne hapsedildi; valide sultanın araya girmesiyle ölümden kurtularak Kıbrıs'a sürüldü. Ada halkı onu iyi karşıladı; kendisine gönderilen yardımlarla adanın yoksullarına bol sadaka dağıttı.
Sonraki yıllarda Mısır ve Anadolu valiliklerinde bulundu ve 14 Ağustos 1758'de Kütahya'da öldü. Zehirlendiği ileri sürülse de oğlu İsmail Ziyaeddin Bey ölümünü mesane hastalığına bağlar. Naaşı vasiyeti üzerine İstanbul'a taşınarak ilk sadaretinde yaptırdığı caminin yanındaki türbesine gömüldü.
Madde yazarı M. Münir Aktepe onu Avrupa ahvalini yakından izleyen, Fransız elçisiyle sık görüşen ve Humbaracı Ahmed Paşa'yı (Bonneval) himaye ederek Humbaracı Ocağı'nın faaliyete geçmesini sağlayan uzak görüşlü bir devlet adamı olarak tanıtır; kısa süren sadaretleri yüzünden bu siyaseti sistemli biçimde sürdüremediğini de ekler. Ali mahlasıyla şiir yazdı, Koca Ragıb Paşa başta olmak üzere pek çok devlet adamının yetişmesini sağladı. Davutpaşa'da cami, sebil, çeşme, kütüphane ve tekkeden oluşan bir külliye yaptırdı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HEKİMOĞLU ALİ PAŞA” (M. Münir Aktepe)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Hekimoğlu Ali Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/hekimoglu-ali-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları