TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Edirne, 1402–1413

Halk arasında Ulucami diye de bilinen Eski Cami'nin (Cami-i Atik) yapımına 1402–03'te Emir Süleyman Çelebi başlamış, cami 1413'te Çelebi Sultan Mehmed tarafından tamamlatılmıştır. Taçkapıdaki Arapça kitabe Çelebi Sultan Mehmed'in adını ve inşa tarihini verir; batı kapısındaki kitabede mimar olarak Konyalı Hacı Alaeddin ile kalfa Ömer b. İbrahim'in adları okunur. Bedesten, medrese, muvakkithane ve sebille küçük bir külliye oluşturan yapı, çok birimli ulucamiler grubuna girer.
Kesme taştan kare planlı caminin üzeri, dört kalın payeye oturan dokuz kubbeyle örtülüdür; orta sıradaki kubbeler Bursa Ulucamii'nde olduğu gibi daha yüksektir. İçeride 1611 tarihli ahşap mahfil, zengin kalem işleri ve hat örnekleri, Kabe'den getirildiği rivayet edilen bir taş ve Hacı Bayram-ı Veli'ye ait vaaz kürsüsü bulunur. 1748 yangını ve 1752 depreminde zarar gören cami 1753'te I. Mahmud tarafından onarıldı, 1865'te Sultan Abdülaziz döneminde yeniden tamir gördü. 1953 depreminde hasar gören eski minare 1965'te yeniden yapıldı.
Avlusu olmayan camiye üç kapıdan girilir. Mihrap ekseninde sıralanan sekizgen kasnaklı kubbelere geçiş prizmatik üçgenler ve tromplarla, yuvarlak kasnaklı öteki kubbelere ise pandantiflerle sağlanır. Girişteki sekiz dilimli kubbenin üstü bir aydınlık feneriyle örtülüdür. 1611 tarihli ahşap mahfili Filibeli Ramazan Ağa yaptırmıştır ve edirnekari süslemelidir. Mermer minberin yan yüzlerindeki ve basamaklarındaki geometrik bezeme dikkat çekicidir.
Halk arasında Kabe taşı denen taş özellikle mübarek gecelerde ziyaret edilir. Hacı Bayram-ı Veli'nin kürsüsü, onun hatırasına hürmeten bir daha kullanılmamış ve halkın gözünde bir makam niteliği kazanmıştır. Kuzey cephesi boyunca uzanan beş birimli son cemaat yerinin ortası kubbe, yanları aynalı tonozla örtülüdür; taş ve tuğla sıralarıyla örülen bu bölümde geometrik ve bitkisel bezemeli pencereler vardır. Eskiden cemaatin kışın sıcak suyla abdest almasını sağlayan özel bir tesisat bulunduğu bilinir.
Caminin özgün minaresi son cemaat yerinin sağ köşesindedir; tek şerefelidir ve kaidesine duvar içindeki bir merdivenle çıkılır. II. Murad'ın sonradan eklediği tahmin edilen iki şerefeli minare ise kuzeybatıda, camiden bağımsız durur; kare kaidesinin içine bir çeşme yerleştirilmiş, köşelerine mukarnas konsollu ve konik külahlı silindir çıkıntılar yapılmıştır. Minare gövdelerinin üst kısımları 1752'den sonra bugünkü şeklini almıştır. Padişahlığı boyunca İstanbul'a hiç gitmeyen II. Ahmed'in kılıç kuşanma töreni bu camide yapılmıştır.
Cami, Üç Şerefeli Cami yapıldıktan sonra Cami-i Atik adıyla anılmıştır. I. Mehmed'in camiye vakıf olarak 1418'de yaptırdığı bedesten, benzerlerinin en büyükleri arasındadır: taş ve tuğla sıralarıyla örülmüş dikdörtgen yapının dört kapısı vardır ve üstü iki sıra halinde on dört kubbeyle örtülüdür; 1897–98'de ve 1965'te onarılmıştır.
Caminin kuzeydoğusundaki üç cepheli sebilin dış yüzünde Nakkaşzade Mehmed'in 1781 tarihli celi sülüs ayet kitabesi bulunur; sebil bugün kitap satış yeri olarak kullanılır. 1826'da yapılan muvakkithane yol yapımı yüzünden ortadan kalkmıştır. Medrese-i Atika diye de anılan medrese ise günümüze ulaşmadığından mimarisi bilinmemektedir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ULUCAMİ” (Nesrin Çiçek Akçıl)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Eski Cami (Edirne) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/eski-cami-edirne/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları