TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Kasır, İstanbul, 1643

Topkapı Sarayı'nın dış bahçesinde, Sarayburnu'nda Haliç'e bakan deniz surları üzerindeki kasır, Hassa başmimarı Kasım Ağa'nın mimarbaşılığı döneminde, 1643'te Sultan İbrahim'in emriyle yapılmıştır. Yerinde daha önce küçük bir köşk bulunduğu bilinir. Adını büyük olasılıkla bölgede çalışan sepetçi esnafından alır; rivayete göre esnaf, sepetçiliğe meraklı Sultan İbrahim'e şükran için yapım masraflarına ortak olmuştur. Kayıkhanesinde saltanat kayıkları korunurdu; kasrın, hanedan ve harem halkının donanma törenlerini izlemesi için yapıldığı düşünülür.
Sur duvarına eklenen kaideler üzerinde, kemerli ve tonozlu bir alt yapının üstünde yükselen kasırda üç yöne çıkmalı, kubbeli kare bir divanhane, giriş bölümü ve tek çıkmalı bir mekan bulunur. Yapı XVII-XIX. yüzyıllarda çok kez onarılmış; 1739 onarımında I. Mahmud için bir maksure eklenmiş, sütunlu açık divanhane ise XIX. yüzyıl ortalarında kapatılmıştır. Bir dönem Gülhane Tıbbiye Mektebi'nin ecza deposu olan kasır 1960'larda restore edilmiştir; 1980 onarımından sonra alt katı restoran, üst katı Uluslararası Basın Merkezi olarak hizmet vermektedir.
Kasır, aynı kıyıda bulunan ve günümüze ulaşmayan Yalı Köşkü ile birlikte Sarayburnu'ndaki iki sahil köşkünden biriydi. Yalı Köşkü'ne ait XVI. yüzyıl sonu masraf defterleri, bugünkü kasrın yerinde başka bir sahil köşkü bulunduğunu gösterir. Tarihçi Naima da buradaki küçük köşkün daha geniş olarak yeniden yapıldığını ve otağ-ı hümayun tarzında bir kasır olduğunu yazar. Sultanlar bu kıyıdan denize açılır, divanhanede saz meclisleri düzenlenirdi.
1739 onarımına ait belgeler kasrın birimlerini tek tek sayar: maksure, kubbeli büyük oda, denize, bahçeye bakan ve orta sofa, denize bakan taht-ı hümayun, abdest odası ve yanındaki küçük oda, ağa odası, hela ve Darüssaade ağası odası. Yapı geçirdiği pek çok onarıma rağmen bu birimleri XIX. yüzyıl ortalarına kadar korumuştur.
Divanhanenin beden duvarları kagir, çıkmaları ise tuğla dolgulu ahşaptır. James Robertson'un XIX. yüzyıl ortasına ait fotoğrafında deniz tarafındaki çıkmalar görünmez; bu nedenle çıkmaların sonradan yenilendiği, belki de 1739 onarımında eklendiği düşünülür. Alt pencereler dikdörtgen ve mermer söveli, üst pencereler sivri kemerlidir. Kubbeli odanın önündeki bölüme, üzerinde altı mısralık inşa kitabesi bulunan yeşil mermerden basık kemerli bir kapıdan girilir. Josephus Grelot'nun bilinen en eski gravüründe kubbe büyük ve yüksek fenerli çizilmiştir. Açık divanhanenin mermer sütunlu revakı John Frederick Lewis'in 1835 tarihli gravüründe açıkça görülür.
Bugün oldukça sade olan dış cephelerde, kapı köşesindeki mermere oyulmuş kum saati dışında süsleme yoktur. Cephelerin aslında mermer levha ve çiniyle kaplı ya da kalem işiyle bezeli olabileceği ileri sürülür; Franz Babinger koleksiyonundaki 1794 tarihli panoramada kapalı divanhanenin dış yüzündeki bezemeler seçilebilmektedir.
Divanhane kubbesinin merkezinde sekiz kollu bir yıldız vardır; çevresi vazo içinde çiçeklerle bezenmiş yaldızlı madalyonlar ve bitkisel motiflerle süslüdür. Eskiden kasetli olan kubbe köşelerinde bugün yaldızlı madalyonlar içinde manzara resimleri görülür. XVIII. yüzyıl masraf defterleri iç döşemenin zenginliğini de belgeler: sedefkari kanatlı pencerelerde sakız dokumasından perdeler, sırmalı kadife yastıklar, kırmızı çuhadan minderler ve billur fanuslar.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SEPETÇİLER KASRI” (Tuğba Erzincan)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Sepetçiler Kasrı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sepetciler-kasri/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları