TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1765–1768, 1771–1774
YZTahminen 1704'te İstanbul'da Molla Gürani mahallesinde doğdu. Patrona Halil İsyanı bastırılırken yeniçeri ağası olan ve sonradan sadrazamlığa yükselen Muhsinzade Abdullah Paşa'nın oğludur; ailenin adı Halepli tüccar Muhsin Çelebi'den gelir. Babası sadrazam olunca 1737'de kapıcılar kethüdası yapıldı, ertesi yıl vezirlikle Maraş valiliğine gönderildi. Ardından Bender, Özü, Hotin, İnebahtı, Eğriboz ve Niğbolu gibi çoğu Rumeli'deki yerlerde valilik ve muhafızlık yaptı; bu görevlerin ona Rumeli kalelerinin durumu hakkında iyi bir bilgi kazandırdığı düşünülür. 1758'de III. Ahmed'in kızı Esma Sultan'la evlendi; Bosna ve Rumeli valiliklerinden sonra 30 Mart 1765'te sadrazam oldu.
Sadaretine rastlayan 1765–1768 yılları genellikle sakin geçti. Taşrada yükselen ayanlar arasındaki şiddetli çekişmeyi yatıştırmak için kazalarda ayanlığın sadrazamın mektubuyla verileceğini bildiren fermanlar gönderdi; madde yazarı bu tutumu merkezileşmeye ağırlık veren bir siyaset olarak yorumlar. Lehistan'daki Rus nüfuzu ilişkileri gerdiğinde, Rumeli kalelerinin savunmaya hazır olmadığını bildiği için savaştan kaçınılmasını istedi. III. Mustafa ve bazı devlet erkânı savaş yanlısı olduğundan bu karşı çıkış acz sayıldı ve 7 Ağustos 1768'de azledildi. Kendisine saygı gösterildiği için malları müsadere edilmedi; Rodos'a gönderildi.
Rusya ile savaş başladığında Mora'da Anabolu Kalesi'nin muhafazasıyla görevliydi. Yarımadada çıkan Rum isyanını, kuzeydeki kazaların ayanlarından yardım isteyerek bastırdı; 19 Nisan 1770'teki savaşta Rumlar ve onlara yardım eden Ruslar bozguna uğratıldı. Ardından Bosna valisi ve Rumeli seraskeri oldu; Bükreş önlerindeki yenilgi üzerine 28 Kasım 1771'de ikinci kez sadrazam ve serdar-ı ekrem tayin edildi.
Ordunun yetersizliğini bildiğinden hemen barış arayarak 30 Mayıs 1772'de dört aylık bir mütareke imzalattı. Rusya'nın ağır şartları ve ordunun gerçek durumunu bilmeyen İstanbul'daki bazı devlet adamlarının itirazı yüzünden görüşmeler kesildi; 1773'te çatışmalar yeniden başladı ve Rus ordusu Şumnu'daki karargâhı kuşattı. Başka çare kalmadığını gören Mehmed Paşa, sadaret kethüdası Ahmed Resmî Efendi'yi barışın yapılacağı Küçük Kaynarca'ya gönderdi.
Hastalığı ağırlaşınca İstanbul'a dönerken 4 Ağustos 1774'te Karinabad yakınlarında öldü; naaşı önce Edirne'de, ardından Esma Sultan'ın isteğiyle Eyüp'te toprağa verildi. Maddede, iyi bir devlet adamı olmakla birlikte hasta haliyle görevde bırakılmasının büyük bir hata olduğu ve bu zafiyetin ağır antlaşmada önemli payı bulunduğu belirtilir. Onu yakından tanıyan Ahmed Resmî Efendi, Avrupa devletleri hakkında çok okuyan, tecrübeli ve temkinli bir vezir olarak anlatır. Cerrahi tarikatına bağlıydı; tarikatın kurucusu Nureddin Cerrahi'nin hayatına dair ilk eseri o yazdı ve tekkeye bir kütüphane vakfetti.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MUHSİNZÂDE MEHMED PAŞA” (Yuzo Nagata)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Muhsinzade Mehmed Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/muhsinzade-mehmed-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları