TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Beyazıt Külliyesi (İstanbul)

Eser · Külliye, İstanbul, 1501–1505

Tür
Külliye
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1501–1505
Beyazıt Külliyesi (İstanbul)
İstanbul'daki Beyazıt Camii, genel görünüş. · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Dursun Sülük)
Haritayı 1501 yılında aç

Forum Tauri'de bir selatin camii

II. Bayezid külliyesini şehrin Bizans dönemindeki en büyük meydanı olan Forum Tauri'nin bir köşesinde yaptırmıştır. Cami, türbe, aşhane-imaret, sıbyan mektebi, tabhaneler, medrese, hamam ve kervansaraydan oluşan yapılar, Fatih Külliyesi'nin aksine simetrik değil, araziye dağınık biçimde yerleştirilmiştir. Şeyh Hamdullah'ın yazdığı kitabeye göre caminin yapımına Temmuz 1501'de başlanmış ve 1505'te tamamlanmıştır.

Mimarı tartışmalıdır: uzun süre Mimar Hayreddin'in, sonra Mimar Kemaleddin'in eseri sayılmıştır. Rıfkı Melul Meriç'in 1958'de yayımladığı bir belgeye göre ise inşaat 1500'de başlayıp 1505'te bitmiş ve mimar Yakub Şah b. Sultan Şah adlı bir ustadır. Medreseyi Yusuf b. Papas 1507'de tamamlamıştır. İnşaatta İstanbul yeniçerileri çalışmış, pencerelerin madeni parmaklıklarını Topçular Ocağı dökmüştür. Külliyeye gelir sağlamak için Bursa'da bugün Pirinç Hanı denen bir kervansaray, Selanik'te de bir kervansaray ile bir bedesten yapılmıştır.

Kubbe, avlu ve tabhaneler

Mermer döşeli kare avlu yirmi dört kubbeli revaklarla çevrilidir; revak sütunları devşirmedir. Kare harimin ortasındaki 16,78 m. çapındaki kubbeyi kıble ekseninde iki yarım kubbe destekler. Madde, bu düzen yüzünden caminin Ayasofya'nın taklidi sayılmasına karşı çıkar ve onu Üç Şerefeli, ilk Fatih ve Atik Ali Paşa camilerindeki gelişmenin doğal sonucu olarak görür. Caminin iki yanındaki bağımsız tabhaneler gelip geçen misafirler içindi; bu gelenek kalkınca tabhaneler namaz mekânına katılmıştır. Tabhanelerin dış köşelerine konan iki minare arasındaki açıklık 79 m.'yi bulur.

Türbe, medrese ve imaret

II. Bayezid'in sekizgen türbesini oğlu Yavuz Sultan Selim caminin kıble tarafına yaptırmıştır; yakınında kızı Selçuk Sultan'ın türbesi vardır. Hazirede ayrıca Sadrazam Reşid Paşa için Fossati'nin yaptığı türbe bulunur. Genellikle şeyhülislamların ders verdiği medrese 1509 depreminde yıkılmış, fakat hemen onarılarak şehrin en önemli medreselerinden biri olmuştur; İbn Kemal burada hocalık yapmıştır. Vakfiyeye göre yetim ve fakir çocuklar için kurulan sıbyan mektebi, eyvanlı kanadıyla İstanbul'daki mektepler arasında ender bir plan gösterir. Aşhane-imaret ise 1883–84'te II. Abdülhamid tarafından umumi kütüphaneye dönüştürülmüştür.

Yangınlar, depremler ve bugün

1509'daki “küçük kıyamet” depreminde kubbenin dağıldığı bir kaynakta kayıtlıdır; Mimar Sinan 1573–74'te caminin yeni bir kemerle desteklenmesini sağlamıştır. IV. Murad şadırvanı kubbeyle örtmüş, 1683'te ve 1743'te minare külahları yanmıştır. XIX. yüzyılda iç avlunun revaklarında ramazan ayında “Ramazan Sergisi” adıyla bir açık pazar kurulurdu; bu pazar 1922'lerden sonra kaybolmuştur. Medrese 1945'ten itibaren İstanbul Belediye Kütüphanesi olmuş, kütüphanenin 1981'de taşınmasından sonra Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi'ne dönüştürülmüştür. İmaret Beyazıt Kütüphanesi olarak hizmet verirken II. Mahmud'un 1810'da yaptırdığı ahşap kasır 1933'e doğru yıktırılmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BEYAZIT II CAMİİ ve KÜLLİYESİ” [İstanbul] (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Beyazıt Külliyesi (İstanbul) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/beyazit-kulliyesi-istanbul/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları