TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami ve külliye, İstanbul, 1522

Külliye, Haliç'in dik yamaçlarında, Çukurbostan denen Bizans açık su haznesinin yanındadır. Cami, iki tabhane, Yavuz Sultan Selim ve Hafsa Sultan türbeleri, şehzadeler türbesi, mektep ve imaretten oluşur; uzaktaki bir çifte hamam da külliyeye sayılır. Cümle kapısı üzerindeki kitabe caminin 929 Muharreminde (Aralık 1522) Sultan Selim'in emriyle yapıldığını yazar; türbe kitabesi ise türbeyi aynı tarihte Kanuni'nin yaptırdığını kaydeder. Selim 1520'de öldüğü için madde, külliyeyi onun emrettiğini ya da niyet ettiğini, Kanuni'nin ise babasına hürmeten kendi adını yazmadan bitirdiğini düşünür.
Cami, tabhane, türbe ve mektebin o sırada mimarbaşı olan Acem Ali tarafından, hamam ile kervansarayın Mimar Sinan tarafından yapıldığı tahmin edilir. Caminin Sinan'ın eseri olduğu yolundaki görüş maddeye göre yanlıştır; Sinan'ın yaptığı, Yenibahçe'deki ikinci Sultan Selim külliyesidir.
Kesme küfeki taşından yapılan cami, büyük kubbesi ve birer şerefeli iki minaresiyle Haliç tarafından etkili bir görünüş sunar ve tabhaneli camilerin son örneğidir. Plan bakımından Edirne'deki Beyazıt Camii'ne benzer; 24,35 × 24,30 m. ölçüsündeki kare harimi, duvarlara gizlenmiş dört büyük kemere oturan tek bir kubbe örter. Avlu ve son cemaat yeri pencerelerinin kemer aynalarında sarı ve yeşilin hâkim olduğu renkli sır tekniğinde çini panolar vardır. Kündekari kapı kanatları, mermer mihrap ve minber özenli işçilikleriyle dikkat çeker. Sol dip köşedeki hünkâr mahfili mukarnas başlıklı yedi sütun üzerindedir; sultanın özel girişi için dışarıda iki kapılı küçük bir avlu ayrılmıştır. Evliya Çelebi, külliyenin dört kapısından Haliç tarafındakini uzun ve dik merdiveninden ötürü Kırk Merdiven diye anar.
Selim'in naaşı Sırt köyündeki ölümünün ardından İstanbul'a getirilmiş, namazı Fatih Camii'nde Zenbilli Ali Efendi tarafından kıldırılarak buraya gömülmüştür. Sekizgen, kesme taştan türbede yalnız onun sandukası bulunur; vasiyeti gereği sandukanın üstüne Kemalpaşazade'nin çamurlu kaftanı örtülmüştür. Kapının iki yanındaki çini panolar türbenin Kanuni'nin emriyle Aralık 1522'de yapıldığını yazar. Yanında Kanuni'nin annesi Hafsa Sultan'ın yıkık türbesi, Kanuni'nin oğullarının ve Yavuz'un kızlarının yattığı şehzadeler türbesi ile 1861'de ölen Sultan Abdülmecid'in türbesi yer alır.
Vakfiyesi 1557 tarihli olan külliyenin imareti bugün mevcut değildir; 1884 depreminde yıkıldığı rivayet edilir. Yerine 1917'de Mimar Kemaleddin Bey'e iki katlı bir medrese yaptırılmış, bina Cumhuriyet döneminde 1924'te Cumhuriyet Kız Lisesi, 1950'den itibaren de Yavuzselim Kız Meslek Lisesi olmuştur. Mektep 1918 yangınından sonra harap olmuş, 1960'larda onarılarak kütüphane haline getirilmiştir. Hünkâr mahfilinin tavanındaki altınlı süslemeler 1937'lerdeki restorasyonda yağlı boya altından çıkarılmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SULTAN SELİM CAMİİ ve KÜLLİYESİ” [İstanbul] (İ. Aydın Yüksel)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Yavuz Sultan Selim Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/yavuz-sultan-selim-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları