TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 19 / 39 · padişah

I. Mustafa portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — 17. yy sonu – 18. yy başı

I. Mustafa

ikinci saltanat

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum ~1591 · Ölüm 1639 · Saltanat 1622–1623 (1 yıl) · Tahta çıkış 1622, yaklaşık 31 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan indirildi (hal') · Başkent: İstanbul

Diğer saltanatı: 1617–1618

Tuğrası
I. Mustafa tuğrası

İkinci saltanatı, merkezî otoritenin en zayıf olduğu dönemdir. Bir yıl içinde yeniden indirildi; Bağdat'ı Safevilere kaptıracak Bekir Subaşı isyanı bu kısa dönemde başladı.

Haritada I. Mustafa dönemini aç

İlginç bilgi

İki kez tahta çıkarılıp iki kez indirildi (1617–1618 ve 1622–1623). Babadan oğula değil kardeşten kardeşe geçen saltanatla tahta çıkan ilk padişahtır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “AHMED I” maddesi

Hayatı

Sarayda gözetim altında bir şehzade

Mustafa muhtemelen 1591–1592'de, babası III. Mehmed'in Saruhan sancak beyi olduğu yıllarda Manisa'da doğdu. Abaza asıllı annesinin adı bilinmiyor. Babası 1595'te tahta çıkmak için Manisa'dan ayrılınca kardeşleriyle birlikte İstanbul'a götürüldü ve ilk eğitimini sarayda aldı.

Birkaç yaş büyük ağabeyi Ahmed on dört yaşında tahta çıktığında Mustafa, hanedanın geride kalan tek erkek üyesiydi; bu yüzden kardeş katli geleneğine rağmen öldürülmedi. Venedik elçisi Contarini'nin 1612 tarihli raporuna göre I. Ahmed onu öldürtmeyi iki kez düşünmüş, ama birinde ani bir hastalık, ötekinde büyük bir fırtına yüzünden vazgeçmişti. TDV maddesine göre sarayda çok sıkı gözetim altında tutulması zaten zayıf olan ruh sağlığını derinden sarstı ve akıl dengesini bütünüyle bozdu.

İlk saltanat: doksan altı gün

I. Ahmed'in genç yaşta beklenmedik ölümü Mustafa'ya tahtın yolunu açtı. Şeyhülislam Hocazade Esad Efendi, Ahmed'in büyük oğlu Osman dururken amcası Mustafa'yı tahta çıkardı; kaynaklara göre Mustafa'nın durumunun zamanla düzelebileceği yolundaki telkinler bu kararı etkiledi. Ahmed'in eşlerinden Kösem Sultan'ın, kendi oğullarına yol açmak için Osman'ın tahta çıkmasını engelleyenler arasında olduğu da rivayet edilir.

Mustafa 22 Kasım 1617'de tahta oturdu ve Eyüp'te kılıç kuşandı. Saltanatı hakkında kaynaklarda fazla bilgi yoktur; tarihçiler daha çok tutarsız davranışlarını anlatır: yersiz yere deniz gezisine çıktığı, altınları balıklara yem diye attığı, vezirlerin sarığını çekip başlarını açtığı yazılır. Devlet ileri gelenleri onu 26 Şubat 1618'de tahttan indirdi ve yeğeni II. Osman padişah oldu. Mustafa, kapalı tutulduğu odasına geri döndü.

İkinci saltanat: isyancıların padişahı

Dört yıl sonra, II. Osman'a karşı ayaklanan yeniçeri ve sipahiler, eski padişahı tahta çıkarırsa ona her istediklerini yaptırabileceklerini hesapladılar. Asiler 19 Mayıs 1622'de saraya girdiklerinde içlerinden biri Mustafa'nın adını andı; Mustafa kapatıldığı yerden çıkarılıp ikinci kez tahta oturtuldu. Tugi'ye göre bir araba ile annesinin bulunduğu Eski Saray'a götürüldü. Kısa süre sonra II. Osman Yedikule'de öldürüldü.

İkinci saltanatı boyunca da devlet işlerinde hiçbir etkisi olmadı; sadrazamların atanmasında bile söz sahibi değildi. Annesi ve Kara Davud Paşa, onun saltanatını sağlamlaştırmak için I. Ahmed'in oğulları Murad ve İbrahim'i öldürtmeyi bile planladılar; Mustafa'nın bundan haberi yoktu. Kara Davud Paşa ve Mere Hüseyin Paşa gibi sadrazamlar iktidar kavgalarında askeri sık sık kullandı. Erzurum'da Abaza Mehmed Paşa, II. Osman'ın kanını dava ederek isyan etti.

Tahttan indirilişi ve son yılları

Artık hiçbir kesimin padişahtan beklentisi kalmamıştı. Yeni sadrazam Kemankeş Ali Paşa, Şeyhülislam Yahya Efendi ve kazaskerlerle anlaşarak padişahın tahttan indirilmesine karar verdi. 10 Eylül 1623 sabahı Mustafa eskiden kapatıldığı odaya yeniden kapatıldı ve yerine yeğeni IV. Murad tahta çıkarıldı. İlk saltanatı doksan altı gün, ikincisi bir yıl üç ay yirmi iki gün sürmüştü.

Mustafa on beş yıl daha bu odada yaşadı; bu dönemine ait hiçbir bilgi yoktur. 20 Ocak 1639'da öldü. Kaynaklardan biri ölümünün doğal olduğunu yazar; TDV maddesi ise daha önce iki kardeşini öldürten IV. Murad'ın bu ölümde rolü olabileceği ihtimalinin de dile getirildiğini belirtir. Evliya Çelebi'ye göre cenazesi bir süre ortada kaldı ve gömülecek yer bulunamadı; sonunda Ayasofya'nın önündeki bir yapıya Hasbahçe'den toprak getirilerek defnedildi.

İki kez tahta çıkıp iki kez indirilen Mustafa'nın saltanatı, “kafes” düzeninin ve kapıkulu askerinin yükselen gücünün Osmanlı tahtı üzerindeki ağır etkisini gösteren ilk örnek oldu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mustafa I” (Feridun M. Emecen); Peçevi, Hasan Beyzade, Tugi, Bostanzade Yahya, Kâtib Çelebi ve Venedik elçi raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • II. FerdinandKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1619–1637Otuz Yıl Savaşları'nda Katolik Karşı Reform'un önde gelen savunucusu
  • IV. Felipeİspanya ve Portekiz Kralı · 1621–1665İspanya'nın büyük güç olarak gerilediği dönemin kralı
  • I. Jamesİngiltere ve İskoçya Kralı · 1603–1625İngiltere tahtına çıkan ilk Stuart hükümdarı
  • XIII. LouisFransa Kralı · 1610–1643Babası IV. Henri'nin ölümüyle çocuk yaşta tahta çıktı
  • I. AbbasSafevi Şahı · 1588–1629Orduyu yeniden düzenledi, başkenti İsfahan'a taşıdı
  • CihangirBabür İmparatoru · 1605–1627Ekber'in oğlu ve halefi
  • Mihail RomanovRus Çarı · 1613–1645Rusya'yı 1917'ye dek yönetecek Romanov hanedanının kurucusu

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1617
    İsveç ile Rusya arasında imzalanan Stolbovo Antlaşması, Rusya'nın Baltık Denizi'ne çıkışını kapattı.
  2. 1618
    Prag'da Habsburg temsilcilerinin pencereden atılması, Bohemya ayaklanmasını ve Otuz Yıl Savaşları'nı başlattı.
  3. 1622
    Papa XV. Gregorius, misyonerlik faaliyetlerini yönetmek için İnancı Yayma Kurulu'nu (Propaganda Fide) kurdu.
  4. 1623
    Shakespeare'in oyunlarını bir araya getiren ilk toplu basım (First Folio) yayımlandı.
  5. 1623
    Ambon Adası'nda Hollandalı yetkililer, aralarında on İngiliz'in bulunduğu yirmi bir kişiyi idam etti (Amboina Katliamı).

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]

Ailesi

BabasıIII. Mehmed
AnnesiHalime Sultan
EşleriKayıtlarda eşi geçmez
ÇocuklarıBilinen çocuğu yoktur

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Kara Davud Paşa20 Mayıs 162213 Haziran 162224 gün
Mere Hüseyin Paşa13 Haziran 16228 Temmuz 162225 gün
Lefkeli Mustafa Paşa9 Temmuz 162221 Eylül 162274 gün
Gürcü Hadım Mehmed Paşa21 Eylül 16225 Şubat 1623137 gün
Mere Hüseyin Paşa (2. kez)5 Şubat 162330 Ağustos 1623206 gün
Kemankeş Ali Paşa30 Ağustos 16233 Nisan 1624217 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1622İsyan: Abaza Mehmed Paşa İsyanıKarasu'da yenildi, Erzurum'a kapandı; 1628'de Hüsrev Paşa'ya eman dileyerek teslim oldu, IV. Murad onu affedip Bosna valiliğine atadı

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1639'da Eski Saray'da öldü.

Toprak değişimi

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: I. Mustafa dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “I. Mustafa (ikinci saltanat) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1622–1623)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/i-mustafa-2/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok