TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Türbe, İstanbul, 1604–1609

Ayasofya Camii'nin avlusunda, II. Selim Türbesi'nin güneyinde yer alan türbe, 1603'te ölen III. Mehmed için yaptırılmıştır. İnşaata I. Ahmed döneminde, 1604'te devrin başmimarı Dalgıç Ahmed Ağa başlamış; onun yerine geçen Sedefkar Mehmed Ağa yapıyı 1608–09'da tamamlamıştır. Sekizgen planlı türbe çift kubbeyle örtülüdür: dış kubbe duvarlara, iç kubbe içerideki sekiz sütunun taşıdığı sivri kemerlere oturur.
Dıştan mermer kaplı yapının güney cephesinde yirmi dört mısralık bir kitabe bulunur; kapısının önündeki revak ise geç dönemde barok üslupta yenilenmiştir. İçeride duvarlar, XVII. yüzyıl başına tarihlenen sır altı tekniğindeki İznik çinileriyle kaplıdır ve bütün mekanı Cuma suresinin yazılı olduğu bir ayet kuşağı çevreler. Duvar ve kubbedeki kalem işleri de sonradan yenilenmiştir. On dört sandukanın bulunduğu türbede III. Mehmed, eşi Handan Sultan, III. Murad'ın kızları ile I. Ahmed'in kızları ve şehzadeleri yatmaktadır.
Türbenin cepheleri ikili düzen içinde üç sıra pencereyle açılır: alt sıradakiler dikdörtgen ve söveli, üst sıradakiler sivri kemerlidir; kasnaksız kubbede de yuvarlak kemerli dört pencere vardır. Yatay ve dikey silmelerle hareketlendirilen cephelerin köşelerinde iri kaval silmeler bulunur; cepheler en üstte bir mukarnas dizisi üzerindeki bitkisel bezemeli bir frizle son bulur.
Doğu cephesindeki kapının önünde, iki yandan kapatılarak türbeye katılmış üç birimli revakın sütun başlıkları, korkuluk levhaları, kapı kanatları ve kalem işleri barok özellikler taşır. Kapının iki yanında üstte birer manzara resmi, altta çini karoları taklit eden kasetli düzenlemeler yer alır. Kapının üstünde istiridye kabuğu biçiminde bir alınlık ve iki satırlık, altı mısralık bir kitabe vardır; basık kemerli kapı açıklığı içeride Bursa kemeri biçimini alır. Kapının solundaki köşede bir merdiven üstteki balkona çıkar.
Çiniler ikinci sıra pencerelerin alt hizasına kadar çıkar; yazılı ve bitkisel desenli olanlar sır altı tekniğinde, düz yeşil panolar ise renkli sır tekniğindedir. Lacivert zemin üzerine beyaz sülüsle yazılmış ayet kuşağının sonunda, dilimli bir rozet içinde kırmızı zemine beyaz harflerle hattatın imzası okunur: “Ketebehu el-fakir Muhammed”. Kırmızı, mavi, yeşil ve beyazın hakim olduğu kalem işlerinde rumi ve palmetler, salbekli şemseler, geometrik geçmeli bordürler ve bazı pencerelerin çevresinde “C” ve “S” kıvrımlı barok bordürler görülür. Kubbe içinde madalyonlu düzenlemelerle sülüs ve kufi kuşaklar, pandantiflerde Allah, Muhammed, dört halife, Hasan ve Hüseyin adları yer alır.
Kapı, pencere ve dolap kanatları on kollu yıldızdan gelişen geometrik kompozisyonlarla işlenmiştir; batı cephesinde III. Mehmed'in sandukası ekseninde bulunan pencerenin kanatlarında yıldızların içi fildişi kakmalıdır. Çevresi sekili ve zemini tuğla döşeli türbenin önündeki sakıf bölümünün iki yanında üç sanduka daha bulunur. Ayvansarayi ise türbe içinde yirmi altı, dışında dört sanduka olduğunu kaydeder.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED III TÜRBESİ” (Ahmet Vefa Çobanoğlu)
Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Mehmed Türbesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/iii-mehmed-turbesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları