TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Gazi Ali Paşa Camii

Eser · Cami, Babadağı, XVI–XVII. yüzyıl

Tür
Cami
Yer
Romanya
Gazi Ali Paşa Camii
Gazi Ali Paşa Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Nicu Farcaș)

Romanya'daki en büyük Osmanlı eseri

Dobruca'da Babadağı kasabasındaki caminin bir vakfiyesi bulunsa da yapım tarihi ve banisi kesin olarak bilinmiyor. Ekrem Hakkı Ayverdi'ye göre vakfiye III. Mehmed zamanında (1595–1603) düzenlenmiş, sureti 1610'da arşive kaydedilmiştir; gazi lakabıyla tanınan Ali Paşa ise dört kez Budin beylerbeyi olan Kadızade Ali Paşa'dır. Caminin yanındaki altı köşeli, kubbeli türbede Ali Paşa'nın ölüm tarihi olarak 1620 yılı yer alır.

Kare planlı, taştan yapılmış caminin üstü ahşap çatılı ve kiremit örtülüdür; girişinde üç sivri kemerli bir son cemaat yeri vardır. Minare sonradan eklenmiştir; içerideki ahşap tavan XIX. yüzyıldaki yangından sonraki onarıma aittir. Cami XVIII. yüzyıldaki Türk-Rus savaşlarında zarar gördü, XIX. yüzyılda yanıp yeniden ihya edildi ve 1907–1910'da bir onarım daha geçirdi. 1966'da harap durumdaki yapı sonra onarılarak müzeye dönüştürüldü. Bugün Romanya sınırları içindeki en büyük Osmanlı dönemi eseridir.

Tarih ve vakfiye

Ayverdi'nin banisi saydığı Kadızade Ali Paşa'nın Babadağı ile nasıl bir ilgisi olduğu anlaşılamamıştır. Romanya müftüsü Yakub Mehmed Efendi caminin 1522 tarihli olduğunu yazmışsa da türbenin köşesindeki 1620 ölüm tarihi ve vakfiye kaydı daha geç bir tarihi destekler. H. Stanescu, caminin güzel bir vakfiyesi bulunduğunu, ancak bunun 1938'den sonra kaybolduğunu ve yalnız fotokopisinin kaldığını bildirir.

Caminin içi

Son cemaat yerinin üç sivri kemeri payelere oturur. Asıl kapıdan başka camiye sonradan açıldığı anlaşılan iki yan kapıdan da girilir. İçeride üç duvar boyunca U biçiminde ahşap bir mahfil vardır. Ahşap kaplı tavanın ortasındaki şemsenin içini bir dizi ay yıldız süsler. Minare kıble duvarının sağ köşesine bitişiktir; caminin içinde ve dışında başka mimari süsleme yoktur.

Türbe ve çevresi

Ali Paşa Türbesi düzgün kesme taştan, köşeleri pahlı, altı köşeli ve kubbeli bir yapıdır; içinde yalnız tahta bir sanduka bulunur. Mebus George Lamandi'nin yazdırıp bir köşeye yapıştırdığı Türkçe ve Romence kitabe, Ali Paşa'nın ölüm tarihini ve 1910'daki onarımı anar. 1966'da hazirede 1816–17, 1849–50 ve 1866–67 tarihli mezar taşları görülmüştür.

Caminin önünde avlu çevresinde bir medrese vardı; 1880–1901 arasında Müslüman çocukların eğitim gördüğü İslam Semineri olarak kullanılan yapının son izleri 1964–65'te kaldırıldı. Son cemaat yerine bitişik, merdivenle inilen bir pınar bulunur; Evliya Çelebi bundan yirmi basamakla inilen abdest muslukları diye söz eder. Ali Paşa'nın vakfından olan hamamın son kalıntıları ise 1955'te yok edilmiştir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ALİ PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Gazi Ali Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/gazi-ali-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları