TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Gazi Mihal Bey Camii

Eser · Cami, Edirne, 1422

Tür
Cami
Yer
Edirne, Türkiye
Yapım
1422
Gazi Mihal Bey Camii
Gazi Mihal Bey Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Sadrettin)
Haritayı 1422 yılında aç

Tunca kıyısında bir zaviyeli cami

Edirne'de Tunca kıyısındaki cami, kapısı üstündeki üç satırlık Arapça kitabeye göre II. Murad döneminde, 1422'de Emirülkebir Aziz oğlu Mihal tarafından yaptırılmıştır. Mihal Bey'in Köse Mihaloğulları soyundan olduğu kuvvetle tahmin edilir. Evliya Çelebi 1653'te camiyi bir ada üzerinde, kapısı Mihal Köprüsü'ne açılan eski tarzda aydınlık bir cami olarak anlatır. Sağ taraftaki hazirede Mihal Bey'in (1435–36) ve ailesinin XV. yüzyıldan kalma mezar taşları bulunur.

Kesme taştan yapılan cami, iki yanında tabhane odaları bulunan zaviyeli camilerdendir; tabhanelerle orta mekan arasındaki bağlantı özgün haliyle kapılarla kalmıştır. Kubbeli bir orta mekandan sonra beşik tonozla örtülü namaz bölümü gelir. 1752 depreminde zarar gören yapının yıkılan minaresi barok üslupta yenilenmiş, cami 1891–92'de onarılmıştır. 1953 depreminde hasar görüp terk edilen cami uzun süre harap kalmış, minaresi bütünüyle ortadan kalkmıştır. Onarımına ancak kırk yıl sonra başlanmış, Mart 1995'te çalışmalar sürüyordu.

Bir yanılgının izi

1907'de Edirne'deki Türk eserlerini inceleyen C. Gurlitt, rehberinin söylediğini yanlış anlayarak camiyi 'Ghadime Ali Camii' diye kaydetmiş, banisini Sadrazam Atik Ali Paşa ile karıştırarak 1511'de şehit olduğunu yazmıştır. Bu yanlış bilgiler uzun yıllar yabancı yazarlarca tekrarlanmıştır. Oysa kitabe ve Evliya Çelebi'nin kaydı yapım tarihini 1422 olarak verir; Köse Mihaloğulları ailesinin özellikle Balkanlar'da pek çok hayratı bulunduğu bilinir.

Mimari ayrıntılar

Caminin önünde eskiden on iki ahşap direğe dayanan tek meyilli bir sundurma vardı. Asıl son cemaat yeri, ortadaki daha geniş ve yüksek beş sivri kemeri taşıyan altı payeye sahiptir; orta bölümü basık kasnaklı bir kubbe, yanları aynalı tonozlarla örtülüdür. Harim bir kemerle ayrılan iki bölümdür: ilk bölümün kubbesi sekiz köşeli yüksekçe bir kasnağa oturur ve burada vaktiyle bulunması gereken aydınlık fenerinin bir onarımda kaldırıldığı tahmin edilir. Ekrem Hakkı Ayverdi, buradan tabhanelere açılan dört sıra mukarnas yaşmaklı nişlerle çevrili kapıların bir dış kapı niteliğinde olduğunu ve başka bir yapıda iç kapı olarak görülmediğini belirtir.

Beşik tonozlu namaz bölümünün mahya hattının dışarıda üçgen bir alınlıkla belirtilmesi muhtemelen XVIII. yüzyıl onarımıyla ilgilidir; mukarnaslı bir çerçeve içindeki mihrap alçıdandır. Sekizgen kasnaklı kubbelerle örtülü tabhane odalarının son cemaat yerine açılan kapıları ve ocak yerleri vardır. Soğan biçimli pabucu olan, bugün ortadan kalkmış taş minare 1752 depreminden sonra Edirne'de yapılan minarelere benzerliğiyle XVIII. yüzyıla tarihlenir.

Hazire ve vakıf yapıları

Sağdaki hazirede Mihal Bey'in (1435–36) yanı sıra kızının (1443), oğulları Aziz Bey (1446) ve Hızır Bey (1452) ile torunu Bali Bey'in (1476–77) taşları bulunur. Ayverdi bu şahidelerin sonradan yapıldığını söylese de Semavi Eyice süsleme ve hat bakımından XV. yüzyıla işaret ettiklerini belirtir. Caminin imareti olduğu ileri sürülürse de bu, avlunun bir köşesindeki küçük bir aşhane olmalıdır. Aynı vakfa ait, köprünün öbür ucundaki çifte hamam son derece harap durumdadır. Ailenin Sofya yakınındaki İhtiman camisi de aynı zaviyeli cami tipini temsil eder.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “GAZİ MİHAL BEY CAMİİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Gazi Mihal Bey Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/gazi-mihal-bey-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları