TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Köprü, Svilengrad, 1528–1529
Mimar Sinan eseri

Meriç nehri üzerindeki köprü, yakınındaki kasabaya da adını vermiştir; Cisr-i Mustafa Paşa denilen kasaba Bulgaristan sınırları içinde kalınca Svilengrad adını almıştır. Köprüyü, Kanuni Sultan Süleyman zamanında ikinci vezirliğe yükselen, I. Selim'in damadı Çoban Mustafa Paşa yaptırmıştır. Arapça kitabesi yapılış yılı olarak 1528–29'u verir; Nisan 1529'da ölen paşa köprünün tamamlandığını görememiştir. Tezkiretü'l-ebniye'de Sinan'ın köprüleri arasında sayıldığı için büyük ihtimalle Mimar Sinan'ın ilk eserlerinden biridir.
Yaklaşık 300 m. uzunluğundaki köprünün ortada dört büyük, iki uca doğru alçalan sekizer sivri kemerli göz olmak üzere yirmi gözü vardır. Muntazam kesme taştan yapılmış, ortasına mermer kitabeli bir köşk konmuştur. Üzerinden geçen yabancı seyyahlar yapıyı övgüyle anlatmıştır. 1573'te köprüye zarar veren bir değirmen Edirne kadısı ile mimarbaşı Sinan tarafından yıktırılmış ve köprü onarılmıştır. 1960'ta Bulgar hükümeti köprüyü yıktırmak istemiş, mimar R. Radzeff bu karara karşı çıkmıştır; Semavi Eyice köprüyü 1964'te sağlam durumda görmüştür.
Köprünün Arapça kitabesi girift bir istifle yazılmıştır; hattının Ahmed Şemseddin Karahisari'ye ya da onun manevi oğlu Hasan Çelebi'ye ait olması gerekir. Metnin sonundaki 'hasaneten ebediyye' ibaresi ebced hesabıyla 935 (1528–29) yılını verir. Evliya Çelebi köprüyü 'on iki gözlü' ve Koca Lala Mustafa Paşa'nın hayratı olarak anar ve üzerinde Türkçe bir kitabe bulunduğunu yazar; gerçekte böyle bir kitabe yoktur. Onun aktardığı manzum tarih, Deli Birader lakabıyla tanınan Gazali'nin Mustafa Paşa'nın ölümü üzerine yazdığı bir şiirdir; Ayvansarayi'ye göre şair bunun için paşanın dul eşi Sultanzade Hanım Hatun'dan 100 altın almıştır.
1528–29'da kayda geçen köprünün bakımına Çirmen'deki Karaağaç köyü ile Aladeresi mezrasının gelirleri ayrılmıştı. Hans Dernschwam 18 Ağustos 1553'te buradan geçerken köprünün Mustafa Paşa'nın hayratı olduğunu belirtir; elçi Busbecq aynı yıl gördüğü yapıyı 'muhteşem' diye niteler. Salomon Schweigger 21 Aralık 1577'de 'çok güzel bir taş köprü' olarak tarif eder; Cornelius von den Driesch ise 1723'te basılan seyahatnamesinde onu Avrupa'da benzerine nadir rastlanacak bir köprü olarak anar. Seyyahların verdiği göz sayısı on yedi ile yirmi bir, uzunluk ise 325 ile 442 adım arasında değişir.
Kesme taşların yaklaşık 10 km uzaklıktaki Karabağ köyünün ocağından çıkarıldığı tespit edilmiştir. Gözler arasındaki payelerde mahmuzlar bulunur, köprünün iki yanı düz korkuluk levhalarıyla sınırlanır; ortadaki kitabe köşkünde mermer kitabe mihrap biçimli bir kemerin üstüne yerleştirilmiştir. Mimar Sinan köprübaşında, Evliya Çelebi'nin selatin camisi gibi diye övdüğü Haseki Sultan Camii'ni de yapmıştı; çevresindeki imaret, sıbyan mektebi, han, hamam ve çarşı da Sinan yapısıydı. Bu caminin bugün izi bile kalmamıştır. Köprünün banisi Çoban Mustafa Paşa, Gebze'deki menzil külliyesi ve Eskişehir'deki Kurşunlu Cami'yi de yaptırmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “CİSR-i MUSTAFA PAŞA” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Mustafa Paşa Köprüsü · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/mustafa-pasa-koprusu/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları