TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Hünkar Camii

Eser · Cami, Saraybosna, 1566–1567

Tür
Cami
Yer
Saraybosna, Bosna-Hersek
Yapım
1566–1567
Hünkar Camii
Hünkar Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Julian Nyča)
Haritayı 1566 yılında aç

Fatih'in adını taşıyan cami

Cami-i Atik ve Ebülfeth ve'l-Megazi Sultan Mehmed Han Camii adlarıyla da bilinen yapının, Bosna sancak beyi İshak Bey ya da oğlu İsa Bey tarafından yaptırıldığı kabul edilir. Yerel rivayete göre şehri gezen Fatih Sultan Mehmed camiyi beğenince ona padişahın adı verilmiştir. İshak Bey'in Şubat 1462 tarihli vakfiyesinden caminin bu yıllarda yapıldığı anlaşılır; çevresindeki mahalle şehrin ilk Müslüman yerleşimidir. Ahşap olan ilk yapı (Ayverdi'ye göre belki yalnız çatısı ahşaptı) 1555–1561 arasındaki bir eşkıya baskınında yandı ve 1566–67'de kagir olarak yeniden inşa edildi.

Bugünkü yapı, üslubuyla bir XVI. yüzyıl Osmanlı eseridir. Dıştan 15,42 × 15,32 metre ölçüsündeki kare harimi, sekizgen kasnaklı ve yaklaşık 13 metre çaplı bir kubbe örter. Mihrap ve minber sade ve zariftir; pahlı gövdeli minare yapıya göre oldukça yüksektir. Mehmed Fazıl Paşa 1848'de caminin iki yanına kanatlar ekletmiştir. 1759–60'ta eklenen kütüphane 1912'de yıkılmış, kitapları Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi'ne taşınmıştır. Külliyenin medrese, mektep ve hamamından iz kalmamıştır.

Tarih sorusu ve kitabeler

Caminin çevresindeki mahalle 1516'ya kadar Hatip mahallesi, ardından Eski mahalle ya da Sultan Mehmed Eski Camii mahallesi, daha sonra da Hünkar mahallesi (Careva Mahala) diye anıldı. Evliya Çelebi, 1659–60'taki yolculuğunda Saraybosna'da bir İsa Paşa Camii'nden söz eder ve 1520 tarihli Arapça kitabesinin kopyasını verir. Semavi Eyice, bu yapının Hünkar Camii olup olmadığını sorar; öyleyse caminin tarihi hakkında bilinenlerin yeniden gözden geçirilmesi gerekecektir.

Caminin kütüphanesini, Hekimoğlu Ali Paşa'nın divan efendisi Şehdi Osman Efendi kurmuştu. Mehmed Fazıl Paşa'nın onarım ve eklerini anlatan, şair Ziver Bey'in sekiz beyitlik Türkçe manzumesi hattat Mehmed Rifat Efendi'nin yazısıyla taçkapı alınlığına konmuştur. Aynı hayır sahibinin Fatih adına yaptırdığı Hünkar Köprüsü ise XX. yüzyılda yenilenirken bütünüyle ortadan kalkmıştır.

Harimin ayrıntıları

Mermer sütunlara oturan sivri kemerli son cemaat yerinin vaktiyle kubbeli olduğu tahmin edilir; taçkapı derin bir niş ve kavsaradan yoksundur. Kubbeye geçişte içleri dilimli tromplar, altlarında beş sıra mukarnas kullanılmıştır. Yan cephelerin alt sırasındaki üçer pencere, 5 metre genişliğindeki kanatların eklenmesiyle kapanmıştır. Mihrap nişinin üstünde XIX. yüzyıl kalem işleriyle bezeli altı sıra mukarnas vardır.

Kapının iki yanında, tornalanmış ahşap korkuluklu ve ortada yarım yuvarlak bir cumbası olan XIX. yüzyıl ahşap mahfilleri bulunur. Minareye, köşede duvar kalınlığı içinde açılmış bir kapıdan girilir; şerefe çıkması üç sıra mukarnasa oturur. Minarenin yakınında Şeyh İbrahim Türbesi yer alır; haziredeki kabirlerin çoğu korunmuş, kitabelerini Mehmed Mujezinović yayımlamıştır.

Avlu ve giriş bloğu

Ekrem Hakkı Ayverdi'nin planına göre avlunun iki yanında, hem avluya hem dışarıya açılan dörder kubbeli revaklar vardır. Avlunun girişini, iki uçta kubbeli birer büyük mekan ile ortadaki geçit dehlizinin iki yanında dörder kubbeli mekandan oluşan bir blok kaplar. Uçtaki mekanlardan sağdaki İslam Cemaati merkezi ve müftülük, soldaki ise 1994'e kadar Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi olarak kullanıldı. Ayverdi bu bölümün 1849'da Mehmed Fazıl Paşa tarafından öteki eklerle birlikte yapıldığı görüşündedir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HÜNKÂR CAMİİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Hünkar Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/hunkar-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları